5. Sınıf Matematik Ders Kitabı 2. Kitap Cevapları Meb Yayınları Sayfa 150

İŞLEMLERLE CEBİRSEL DÜŞÜNME

Etkinlik 1
Ayran Yapımı

Ayranı çok seven Ayşe, annesi evde yokken ayran yapıp içmek istiyor. Annesini telefonla arayarak ayran tarifini soruyor. Annesi önce sürahiye birer bardak yoğurt ve su koyduktan sonra onları çırpmasını daha sonra tuz ekleyip karıştırmasını söylemiştir. Annesinden ayran tarifini alan Ayşe şu şekilde not almıştır:

1. Adım: Başla.
2. Adım: Sürahiye 1 bardak yoğurt ekle.
3. Adım: Sürahiye 1 bardak su ekle.
4. Adım: Çırp.
5. Adım: Tuz ekle.
6. Adım: Karıştır.
7. Adım: Tuz yeterli mi?
8. Adım: Hayır ise 5. adıma git.
9. Adım: Evet ise 10. adıma git.
10. Adım: Bardağa doldur.
11. Adım: Bitir.

İzlenen adımlar arasında nasıl bir ilişki vardır? Adımlar yer değiştirilebilir mi? Fikirlerinizi arkadaşlarınızla paylaşarak tartışınız.

Cevap

Adımlar arasında sıralı ve birbirine bağlı bir ilişki vardır. Çünkü her adım, kendisinden önceki adımın tamamlanmasına göre anlam kazanır. Bu nedenle adımların çoğu yer değiştiremez.

Açıklama

Bu işlem bir algoritma gibi ilerler; yani belirli bir sonuca ulaşmak için adımların doğru sırayla uygulanması gerekir.

• 2. ve 3. adımların (yoğurt ekleme, su ekleme) yeri çoğunlukla değiştirilebilir; çünkü ikisi de karışıma malzeme ekleme adımıdır. Önce su sonra yoğurt eklenmesi sonucu tamamen bozmaz, ancak genellikle yoğurt önce eklenip suyla açılması daha pratiktir.
• 4. adım (çırp), yoğurt ve su eklendikten sonra yapılmalıdır. Yoğurt ve su eklenmeden çırpma yapılırsa “çırpılacak karışım” oluşmadığı için adım anlamını kaybeder.
• 5. adım (tuz ekle) ve 6. adım (karıştır) da sıralı bir ilişki taşır. Tuz eklendikten sonra karıştırma gerekir; karıştırmadan tuzun tadı karışıma eşit dağılmaz.
• 7, 8 ve 9. adımlar bir kontrol ve geri dönüş döngüsüdür. “Tuz yeterli mi?” sorusuna hayır denirse tekrar 5. adıma dönülmesi, karışımın istenen tada ulaşmasını sağlar. Bu kısım yer değiştirirse kontrol mekanizması bozulur.
• 10. adım (bardağa doldur), tuz ve karıştırma tamamlandıktan sonra yapılmalıdır. Aksi halde tadı ayarlanmamış ayran bardağa doldurulmuş olur ve tekrar geri dönmek zorlaşır.

Sonuç olarak, adımların bir kısmı (örneğin yoğurt ve su ekleme sırası) küçük ölçüde değiştirilebilse de, genel olarak adımlar bağımlı olduğu için tarifin doğru işlemesi adına sıranın korunması gerekir.