Bu metin aşağıdaki kavramlarla ilişkilendirilmek istense hangisi dışarıda kalır?

Arılar, bitkilerin üremesinde önemli bir rol oynayan canlılardır ve çiçeklerle olan ilişkileri ekosistemdeki dengenin korunmasına yardımcı olur. Arılar bal yaparken taşıdıkları polenlerle bitkilerin çoğalmasını sağlar. Bu nedenle arıların yokluğu bizim sadece balsız kalmamız anlamına gelmez aynı zamanda birçok çiçekli bitki türünün de yeryüzünden silinmesi demektir. Bunun sonucunda bu bitkiden beslenen otçul hayvan türleri yok olur. Sonra da bu hayvanlarla beslenen etçil hayvan türleri yok olur. Kısaca arılar olmazsa besin zincirinin en önemli halkası -yani çiçekli bitkiler- kopmuş olur ve açlık nedeniyle birçok canlının soyu tükenme tehlikesiyle karşı karşıya kalır. Tabi bu durumdan yine en çok etkilenecek olan insandır. Nasıl mı? Girdiğiniz bir süpermarkette sadece bal rafının boş kalacağını sanıyorsanız yanılıyorsunuz. Sebze, meyve, tahıl ve bakliyatların da içinde bulunduğu bitkisel ürünler ile hayvansal ürünlerin çoğu ulaşılamaz hâle gelecektir.

Bu metin aşağıdaki kavramlarla ilişkilendirilmek istense hangisi dışarıda kalır?

• Denge
• Tesadüf
• Ahenk
• İş birliği
• Uyum
• Döngü

Kısa cevap: Tesadüf kavramı dışarıda kalır.

Uzun cevap:
Metin, arıların ekosistemdeki rolünü ve bunun çevresindeki canlılarla olan karmaşık ilişkisini anlatıyor. Bu ilişkide arılar ve bitkiler arasında karşılıklı faydaya dayalı bir iş birliği vardır; arılar polen taşırken bitkilerin çoğalmasına yardımcı olur, böylece ekosistemde denge ve ahenk korunur. Tüm canlılar arasında uyum içinde işleyen bir döngü söz konusudur; bitkiler, otçullar ve etçiller birbirine bağlıdır. Bu kavramlar – denge, ahenk, iş birliği, uyum ve döngü – metnin temelindeki ekolojik ilişkiyi ve sistemin sürdürülebilirliğini açıklar.

Öte yandan, tesadüf kavramı, metindeki ilişkilerde önemli bir yer tutmaz. Çünkü metin, doğada düzenli ve birbirine bağlı süreçlerin varlığını vurgular; bu süreçlerin rastgele değil, neden-sonuç ilişkileriyle birbirine bağlı olduğu anlatılır. Arıların yokluğu, sadece bal üretiminin azalması değil, aynı zamanda besin zincirinin kopması gibi sistematik ve zorunlu sonuçlar doğurur. Bu nedenle olaylar tesadüfi değil, birbirine bağlı ve zorunlu etkileşimlerle gerçekleşir. Dolayısıyla “tesadüf” metnin anlatımında dışarıda kalan kavramdır.