5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 81

Cisimler, sürtünme kuvvetinin büyük olduğu pürüzlü yüzeylerde daha zor hareket eder. Örneğin toprak yol gibi çok pürüzlü zeminde kaykay sürmek, beton gibi az pürüzlü zeminde kaykay sürmekten daha zordur. Çünkü toprak yol, beton zemine göre daha çok pürüzlüdür. Dolayısıyla ortaya çıkan sürtünme kuvveti de daha fazladır. Sürtünme kuvvetinin az olduğu kaygan yüzeylerde ise cisimlerin hareketleri daha kolaydır.

Bir cismin hareket edebilmesi için uygulanan kuvvetin sürtünme kuvvetinden fazla olması gerekir. Sürtünme kuvveti fazla ise cismi hareket ettirmek için uygulanan kuvvet de fazla olur.

Sürtünme kuvvetinin etkilerini günlük hayatımızda gözlemleyebiliriz. Örneğin araçların güvenli şekilde yavaşlayıp durmaları, tekerlekler ile yol arasındaki sürtünme sayesindedir. Cisimleri elimizde tutmayı, yazı yazmayı, yazdığımız yazıyı silmeyi, koşmayı, koşarken durmayı sürtünmeye borçluyuz.

Sıra Sizde

1. Sürtünme kuvvetinin az ve çok olduğu zeminlere farklı örnekler yazınız.

Sürtünme kuvvetinin az olduğu zeminler:

• Buz yüzeyi
• Kaygan parke veya fayans zemini
• Yağlı veya gresli yüzeyler
• Pürüzsüz cam yüzeyleri
• Beton yolların bazı pürüzsüz kısımları

Sürtünme kuvvetinin çok olduğu zeminler:

• Toprak yol
• Çakıllı veya taşlı zeminler
• Halı veya kilim yüzeyi
• Kum veya çamurlu zemin
• Pürüzlü asfalt yollar

2. Günlük hayatta sürtünme kuvvetinin etkilerine farklı örnekler yazınız.

• Arabaların fren yaparak durması, sürtünme sayesinde mümkün olur.
• Yürürken veya koşarken ayakkabı tabanının yere tutunması sürtünmeden kaynaklanır.
• Kalemle kağıt üzerinde yazı yazarken kalem ucu ile kağıt arasındaki sürtünme yazının oluşmasını sağlar.
• Araba lastiklerinin yolda kaymaması sürtünme kuvveti sayesindedir.
• Kitapları veya diğer cisimleri masanın üzerinde tutabilmek sürtünme kuvveti sayesindedir.
• Bisiklet pedalını çevirirken zincirin ve dişlilerin arasındaki sürtünme hareketi sağlar.
• Duvarda yürüyormuş gibi tırmanan sporcuların elleri ve ayakları ile temas eden yüzeylerdeki sürtünme tutunmayı sağlar.
• Kâğıt silgisi ile yazı silinirken, sürtünme kuvveti sayesinde mürekkep veya kurşun kalem izi kaldırılır.