Sosyal Hizmet ve Araştırma

Sosyal hizmet uzmanı mesleki kapasitesini, müracaatçısıyla ilgili mevcut bilgiden yararlanarak, etkili yardım yöntem ve tekniklerini kullanarak inşa etmektedir. Uygulama bilgisi sosyal hizmet uzmanın kendi gözlemleri, deneyimleri ve meslektaşlarından edindiği deneyimler ve paylaşımlar ile oluşur. Bu anlamda sosyal hizmet uzmanlarının test edilmiş bilgi birikimleri (yani bilimsel bilgi) diğer uzmanlar tarafından kullanılır. Diğer meslekler gibi sosyal hizmette uygulayıcılar için kullanılabilir bilimsel bilgi miktarını arttırmak istemektedir.

Bilimsel yöntem, sosyal hizmette sorunu tanımlama, analiz edebilme, alanda kullanılan tüm kavramları eksiksiz tanımlayabilme, test edilecek hipotezleri formüle etme, uygun örneklem seçebilme ve verileri istatistiksel olarak analiz etme, araştırma bulgularını profesyonel meslek elemanları ile paylaşma ve onların deneyimlerini pekiştirmesi ya da uygun olmaması durumunda geri bildirim alma gibi birçok mesleğe ilişkin gelişimi sağlamada araç olarak kullanmaktadır (Sheafor ve Horejsi, 2014). Sosyal hizmetin bilgi birikimine önemli katkı sağlayan araştırma, sosyal müdahalesinde uzmana öngörü sağlama özelliği göstermektedir. Aynı zamanda araştırma sosyal hizmet uygulama ve müdahalelerinin etkililiğini görmek ve sonucu paylaşıp sosyal hizmet bilgi temeline katkıda bulunmak gibi işlevleri de yerine getirmektedir.

Bilimsel yöntemi araç olarak kullanan sosyal hizmetin, bilimsel yöntemi her zaman kullanması mümkün değildir. Sosyal hizmet dezavantajlı, marjinal gruplarla, yani incinebilir gruplarla, çalışmaktadır. Bu durumda bilimsel yöntemin gerektirdiği üzere test ya da ölçeklerde deney-kontrol grubu oluştururken uzman, hizmet alan müracaatçıyı etik nedenlerden dolayı ve mahremiyet ilkesinden kaynaklı kontrol grubu şeklinde bir hizmetten tamamen alıkoyamaz.

Sosyal hizmet uzmanının, araştırma üreticisi ve tüketicisi olarak iki tür araştırmacı
rolü bulunmaktadır. Araştırma üreticisi olarak sosyal hizmet uzmanları ilgi alanına giren
konularda hâlihazırdaki bilgi eksikliğini gidermek amacıyla araştırma yapmaktadır. Araştırma tüketicisi olarak sosyal hizmet uzmanı ise sosyal hizmet araştırmaları ile üretilen yeni bilgileri uygulamaya aktarma yani uygulama sürecinde araştırma bilgisinden yararlanmaktadır (Ünlü, 1999). Sosyal hizmetin araştırma bilgisi ve bilimsel araştırmalarının yeterli ve beklendik düzeyde olmadığı görülmektedir. Sosyal hizmet araştırmalarının gelişmemesi ve yeterli düzeyde olmayışının en önemli nedenlerinden biri sosyal hizmete özgü bir yöntemin kullanılmamasıdır. Sosyal hizmette ele alınan araştırma sorusuna, kullanılan yaklaşıma göre araştırma yönteminin uygun olması gerekmektedir. Bu anlamda sosyal hizmet araştırma yönteminin düzenlenmesi araştırma yapılan alanın öznel özelliklerinin göz önünde bulundurularak sistematik bir yöntem kurgusunun yapılması önemlidir.

Sosyal hizmet araştırmasına engel teşkil edecek bir diğer kavram etiktir. Etik konusunda sosyal hizmet uzmanlarının hassas olması şarttır. Özellikle araştırmanın doğası gereği araştırmaya analitik düşünce hâkimken, sosyal hizmet incinebilir gruplarla çalıştığı için bu gruplarla çalışılması bazen etik kurallar gereği mümkün olmamaktadır. Etik dışı davranışlar araştırmanın güvenirliğini azaltacağı gibi araştırma yapılan bireylere de zarar verebilmektedir. Bu anlamda sosyal hizmet uzmanı bu ayrımı iyi görebilmeli ve buna göre hareket etmelidir. Sosyal hizmet araştırmalarında etik ihlali açısından ortaya çıkabilecek bazı sorunlar aşağıdaki gibidir:

• Veri kaynaklarına verilebilecek zararlar,
• Veri kaynaklarının gönüllü katılımı,
• Veri kaynaklarını kandırmama,
• Anonimlik ve gizlilik ilkeleri,
• Verilerin çözümlenmesinde ve araştırma raporunun yazılmasında uyulacak kurallarla bağlantılı sorunlardır. (Veriler kavramı burada müracaatçılardan toplanan bilgi ya da alanda bilgi edinilen bireyler olarak anlaşılmalıdır.)

Sosyal hizmette, diğer disiplinlerden farklı olarak, her alan, sorun ve bu sorunların nedeni ya da çıktısı araştırma konusu olamayabilir. Sosyal hizmet uzmanları bilgi üretimini sağlarken her koşulda müracaatçının yüksek yararını düşünmeli ve etik kuralları ihlal etmemelidir.

Sosyal hizmet fizik, kimya, biyoloji gibi bilim dalları ile aynı düzlemde olan bir bilim değildir. Sosyal hizmet, aşağıdaki özelliklerinden dolayı bir bilim olarak adlandırılmaktadır:

• İnsanların sosyal işlevselliğini tanımlayan verileri toplamakta, organize ve analiz etmektedir.
• Gözlem, deneyim ve temel öğretileri yeni teknikler yaratmak, yeni uygulama yolları formüle etmek ve yeni program ve politikalar geliştirmek için kullanmaktadır.
• Sosyal hizmet müdahalelerine rehberlik edecek teklifleri hazırlarken kavramsal çerçevelerin temeli olarak, verileri kullanmaktadır.
• Mevcut müdahaleleri ve onların insanların sosyal işlevselliği üzerindeki etkisini objektif olarak incelemektedir.
• Mevcut öğretileri, alana ilişkin fikirleri ve diğer meslek elemanları ve meslektaşlar tarafından ortaya konmuş uygulamaları eleştirel olarak ele almakta ve değerlendirmektedir.

Sosyal hizmet bahsedilen tüm bu özelliklerinden kaynaklı saf bir bilim olarak görülmekten ziyade uygulamalı bir bilim olarak görülmektedir. Bu anlamda sosyal hizmet uzmanı bir bilim insanından ziyade bir uygulayıcıdır (Sheafor ve Horejsi, 2014). Sosyal hizmet uzmanı uygulamalarını bilimsel teknik ve yöntemler kullanarak sosyal hizmetin bilgi birikimini araştırma ile zenginleştirmektedir. Aynı zamanda sosyal hizmet bir bilim olma özelliği ile de araştırma ile iç içedir. Araştırma sonuçlarından beslenir ve araştırma için çeşitli ve farklı veri sağlar.

Sosyal hizmet araştırmasının içeriğini aşağıda yer alan kategoriler oluşturmaktadır. Bu kategorilerin her biri sosyal hizmet uygulamasında araştırmanın neden önemli olduğuna ilişkin verileri işaret etmektedir.

• Hizmetlerin müracaatçılara nasıl sağlandığı
• Birey olarak müracaatçıların davranışları ve aileleri ve küçük gruplar gibi onlara yakın olanlarla etkileşimleri
• Toplum ve sosyal politikaların incelenmesi
• Sosyal hizmet uzmanlarının tutumları, eğitimsel geçmişleri ve organizasyonlar
• Amaçlarını yerine getirmede nasıl başarılı olduğu
• Müracaatçılara verilen hizmetlerin spesifik olarak ne ile ilgilendiği

İnsanlara sosyal işlevselliğini kazandırmayı amaçlayan sosyal hizmet, sorun ve ihtiyaç sahibi insanlarla çalışmak için (birey, aile, grup, toplum) öncelikle bu insanları tanımalı, çevresi ile birlikte insanı bir bütün olarak ele almalı ve sorunun belirlenmesinde, müdahale yöntem ve tekniklerden hangisinin müracaatçı için daha iyi bir müdahale olduğuna karar vermede bilimsel yöntemden yararlanmalıdır. Bu bilgi ışığında sosyal hizmet temel eğitim müfredatında da sosyal hizmet uzmanı adaylarına araştırma yöntem ve teknikleri eğitimi verilmekte ve alanda sosyal hizmet araştırması kapsamında deneyim kazandırılmaktadır.

Sosyal hizmet öğrencilerine verilen temel lisans eğitiminde araştırma eğitimi verilmektedir. Bu araştırma eğitimi sosyal hizmet araştırmasının nasıl olması gerektiği ile ilgili bilgiyi içinde barındırır ki, sosyal hizmet araştırması bazı hassasiyetleri taşımaktadır. Bu hassasiyetler sosyal hizmetin çalıştığı hedef grubun özelliğinden kaynaklanmaktadır. Sosyal hizmet uzmanları incinebilir gruplarla çalışırken araştırmanın genel özelliğine uygun hareket etmez. Müracaatçının yüksek yararı sosyal hizmet araştırmasında ön plandadır. Herhangi bir etik ikilem yaratacak durumda ise sosyal hizmet uzmanı sosyal hizmet etik kurallarını ihlal etmeden hareket etmektedir. Bu anlamda sosyal hizmet araştırmasında hassas davranılması gerekmekte, çok yönlü bakış ile durumun değerlendirilmesi gerekmektedir. Her koşulda sosyal hizmet uygulamasında, sosyal hizmet uzmanları ve akademisyenlerinin önceki araştırmalarından yararlanmak ve bunları değerlendirmek etkili bir uygulamanın ortaya koyulmasını sağlamaktadır.

Sosyal hizmet araştırması en uygun araştırma desenini ve doğrulama yöntemlerini ve analizlerini kullanarak oluşturulmuş sistematik araştırmayı içermektedir. Anlaşmazlık, belirsizlik veya bilgi eksikliğine dair sosyal hizmetle ilgili veya sosyal sorunları ve baskıları azaltmaya ve iyi oluş hâlini artırmaya katkıda bulunmakla ilgili yanıtları bulmaya çalışmaktır (Wilson ve diğ. 2008’den akt. Adams ve diğ. 2015). Sosyal hizmet uzmanlarından beklenen, mesleki müdahalelerde sorunu belirleme ve sorunun çözümüne ilişkin uygulama yapmada sistematik olan araştırma yöntem ve tekniklerinin de kullanılmasıdır.