Sosyal Çalışmacı Ünvan Değişikliği Sınavı Konular ve Çıkmış Sorular 3

Onarıcı adalet, toplumun, mağdurların ve faillerin ihtiyaçlarını dengeleyerek suç oluşturan davranışa bir tepki gösterme biçimidir. Onarıcı adalet anlayışında, suçun tazmini için sadece devletin değil, mağdur, fail ve toplumun da rol üstlenmesi, suçlunun eyleminden doğan süreçte sorumluluk alması, yeniden suç işlemenin engellenerek kamu güvenliğinin sağlanması hedeflenmektedir.

Denetimli serbestlik sisteminin yasal zeminini 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ve 5395 Çocuk Koruma Kanunu oluşturmaktadır. 2004 tarih ve 5275 sayılı CGTİHK’iın, “Denetimli serbestlik ve yardım merkezleri ile koruma kurulları” başlıklı 104’üncü maddesi ile yargı sistemimiz içerisine alınmıştır.

Denetimli serbestlik sisteminin amacı, suçlu bireylerin, suça karışan çocuk ve gençlerin yasal mevzuata dayalı olarak profesyonel meslek elemanlarının süpervizyonu altında toplumla bütünleşmelerinin ve ihtiyaçları doğrultusunda (eğitsel, psikolojik, mesleki vb.) desteklenmesinin ve denetim tedbiri süresince denetlenmesinin sağlanmasıdır. Kriminojenik riskler bireyin suça yönelme riskini artıran faktörlerdir. Koruyucu faktörler ise, suça yönelme riskini azaltan faktörlerdir.

Denetimli serbestlik sisteminde başarılı bir değerlendirme ve uygulama süreci için yükümlülerin değerlendirme ve planlama bürosu tarafından “risk” ve “ihtiyaçları’’ tespit edilmekte; “uygunluk” kriterlerine göre de haklarında denetim planı hazırlanmaktadır. Bu bağlamda, risk-ihtiyaç uygunluk anlayışı denetimli serbestlik uygulamalarının temelini oluşturmaktadır. Risk, uygulanacak yükümlülüğün düzeyinin belirlenmesini; ihtiyaç, mükerrer suçun önlenmesine yönelik kriminojenik ihtiyaçların ortaya koyulmasını, uygunluk ise, kişinin bireysel olarak farklılıklarını içerici bir iyileştirme programının belirlenmesini ifade etmektedir. Kriminojenik riskler bireyin suça yönelme riskini artıran faktörlerdir. Risk ve ihtiyaç saptaması, yükümlülerin risk-ihtiyaç ve uygunluk durumlarının tespit edilmesini sağlayan yarı yapılandırılmış araştırma ve değerlendirme formu (ARDEF) ile yapılmaktadır.

Koruyucu faktörler ise, suça yönelme riskini azaltan faktörlerdir. Koruyucu faktörler, olumlu sosyal ilişkiler ve sosyal destek, sağlıklı ve işlevsel iletişim kalıpları, yüksek benlik saygısı, yetkin ebeveynlik ve olumlu rol model kişileri, yeterli özdenetim, eğitim fırsatlarına ve sosyal kaynaklara erişim gibi faktörlerdir. Kriminojenik ihtiyaçlar sekiz temel unsur ile kavramsallaştırılmıştır. Bunlar: antisosyal davranış geçmişini, antisosyal kişilik örüntülerini, antisosyal bilişi, antisosyal çevreyi, aile/evlilik koşullarını, iş/eğitim durumunu, boş zaman ve madde kullanımını içermektedir. Yeniden suç işlemenin engellenebilmesinde bu tür ihtiyaçların belirlenmesi ve koruyucu faktörlerin harekete geçirilmesi önem taşımaktadır. Uygunluk prensibine göre, müdahalelerin bireyler için en etkin şekilde düzenlenebilmesi için bireylerin yetenekleri, güçleri, motivasyonu ve öğrenme biçimi vb. özelliklerin dikkate alınması gerekmektedir.

Risk ve ihtiyaç saptaması, yükümlülerin risk-ihtiyaç ve uygunluk durumlarının tespit edilmesini sağlayan yarı yapılandırılmış araştırma ve değerlendirme formu (ARDEF) ile yapılmaktadır. Risk değerlendirme aracında yükümlülerin genel infaz bilgileri, kriminolojik geçmiş gibi statik bilgiler, suç nedeni olan kişisel-sosyal etkenler gibi dinamik bilgilerden oluşmaktadır. Kapsamlı bir risk ihtiyaç değerlendirmesi yapılması, müdahalenin etkin olması, yeniden suç işlemenin önlenmesi adına kritik bir öneme sahiptir.

Denetimli Serbestlik Büroları

• Gelen Evrak
• Kayıt Kabul
• Değerlendirme
• Planlama
• İnfaz
• Eğitim
• İyileştirme
• Denetim
• Mağdur Koruma Kurulları
• İdari Mali İşler

Denetimli serbestlik kararları; öncelikle gelen evrak bürosunca incelenir, ilgili kişiye kararın tebliği için gerekli işlemler gerçekleştirilir, kişi kararı kendine tebliğinden sonraki 15 gün içinde denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurusu alınır.

Denetimli serbestlik sisteminde farklı karar türleri ve bu kararlar doğrultusunda izlenen farklı yükümlülükler bulunmaktadır. Bu karar türleri;

• tedavi ve denetimli serbestlik ‘’(TCK 191),
• adli kontrol (CMK 109-ÇKK 20),
• şarta bağlı erken tahliye (CGTİHK 105/A),
• adli para cezası karşılığı kamuya yararlı bir işte çalıştırılma (CGTİHK 106/3),
• çocukların denetim altına alınması (ÇKK 36),
• hükmün açıklanmasının geri bırakılması hâlinde verilen yükümlülük (CMK 231),
• kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar (TCK 50),
• hapis cezasının ertelenmesi halinde verilen yükümlülükler (TCK 51),
• belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma (TCK 53),
• etkin pişmanlık kapsamında verilen denetimli serbestlik (TCK 221),
• koşullu salıverilme sonrası verilen yükümlülükler (CGTİK 107),
• mükerrirlere özgü denetimli serbestlik (CGTİHK 108)
• cezanın konutta infazı (CGTİK 110)

Bu kararların yürütülmesinde denetimli serbestlik müdürlükleri sorumluluk üstlenmektedir. Yükümlülerin toplum içinde denetimi ve takibi kolluk birimleri ile iş birliği içinde denetim bürosundaki denetim memurları tarafından yerine getirilir.

Adli kontrol, şüpheli veya sanığın tutuklanma ve kapatılma yerine bir veya birden fazla yükümlülüğe tabi tutularak, toplum içinde denetimini öngören bir koruma tedbiridir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 109’uncu maddesi ile 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nun 20’nci maddelerince adli kontrol tedbirlerine karar verilebilmektedir. İlgili kanun maddelerine göre verilen bazı adli kontrol tedbirleri

• Yurt dışına çıkamamak, hâkim tarafından belirlenen yerlere, belirtilen süreler içinde düzenli olarak başvurmak, belirli bir yerleşim bölgesini konutunu terk etmemek, belirli bölgelere gitmemek bunlardan bazılarıdır.
• Hâkim takdiri doğrultusunda mesleki uğraşlar veya eğitime devam ile ilgili kontrol tedbirlerine uymak,
• Madde bağımlılığı tedavisi tedbirlerine tabi olmak,
• Silah bulunduramamak veya taşıyamamak.
• Örnek uyuşturucu için 5 yıl süreyle takip yapılır. Tedavi ve denetimli serbestlik tedbiri yükümlü bireylerin 5 yıl süreyle takip edilmesini öngörmektedir.

Denetimli Serbestlik Grup Çalışmaları

• Sigara, Alkol ve Madde Bağımlılığı Farkındalık Programı
• Öfke Kontrol Programı
• Hayat İçin Değişim Programı
• Çocuklar ve Gençler İçin Sigara
• Alkol ve Madde Bağımlılığı Farkındalık Programı

Hükümlünün denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezasının infaz edilmesi için gerekli olan şartlar; Hükümlünün açık ceza infaz kurumuna ayrılma hakkını elde etmiş olması ve koşullu salıverilmesine bir yıl ya da daha az bir sürenin kalmış olması, yükümlünün talebin olması, iyi hâl durumu, topluma zarar verme riskinin bulunmaması gibi durumlardır. Hakkında denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezasının infazına karar verilen hükümlü, salıverilme tarihinden itibaren üç gün içerisinde ilgili denetimli serbestlik müdürlüğüne müracaat etmek durumundadır.

• Kamuya yararlı işte hükümlünün iki saat çalışması karşılığı bir gün; en az iki saat ve en fazla sekiz saat olacak şekilde kamuya yararlı bir işte çalıştırılmasına karar verilir.
• Çocukların denetim altına alınması (5395 Sayılı ÇKK 36)
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının verilmesi hâlinde kişi, beş yıl süreyle denetim süresine tabi tutulur. İşlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir.
• Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar (TCK 50)
• Hapis cezasının ertelenmesi (TCK 51)
• Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma (TCK 53)
• Etkin pişmanlık (TCK 221)
• Koşullu salıverilme (CGTİK 107): Bir başkasının gözetimi altında çalışmaya, Eğitim kurumuna devam etmeye (18 yaş) , Rehberlik çalışmalarına katılmaya ilişkin yükümlülükler belirlenebilir.
• Cinsel suçlardan hüküm alanlar hakkında denetimli serbestlik
• Cezanın konutta infazı (CGTİK 110)
• Elektronik izleme
• Elektronik izleme üniteleri

Yükümlü bireylerin denetim planında yer alan rehberlik ve iyileştirme çalışmaları bireysel görüşme, grup çalışmaları ve seminerler şeklinde yürütülmektedir.

• Bireysel görüşmeler
• Grup çalışmaları
• Sigara, Alkol ve Madde Bağımlılığı Tedavi Programı (SAMBA): SAMBA – Genç SAMBA programları bilişsel davranışçı terapi, diyalektik davranış tedavisi, farkındalık ve kabullenme terapisi ve motivasyonel görüşme gibi yaklaşımlardan yararlanılarak oluşturulmuştur.
• Öfke Kontrol Programı: Program, 13 görüşmeden oluşmakta ve 30 ila 45 dakika sürmektedir.
• Seminer Programları
• Hayat İçin Değişim (HAYDE)
• DENGE (Denetimli serbestlik gençlik programı)
• Adım Adım Değişim

DENETİMLİ SERBESTLİK UYGULAMALARI ÇIKMIŞ SORULAR

1- Aşağıdaki kavramlardan hangisi onarıcı adalet anlayışının gelişmesinde etkili olan anlayışlardan biri olamaz?

a) Suç davranışının tazmininde toplumun da rol üstlenmesi
b) İlk defa suç işleyen bazı hükümlülere ikinci bir şans verilmesi
c) Kapatma cezasının mali açıdan daha avantajlı olması
d) Suçlu bireyin topluma kazandırılması
e) Kapatma cezalarının suçun önlenmesinde etkili olmaması

2- Aşağıdakilerden hangisi denetimli serbestliğin yasal zeminini oluşturan kanunlardan biri değildir?

a) 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu
b) 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
c) 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
d) 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun
e) 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu

3- Aşağıdakilerden hangisi denetimli serbestlik sisteminin denetim işlevlerinden biri olarak değerlendirilebilir?

a) Bireysel görüşme ve grup çalışmaları yürütmek
b) Kriminojenik risk faktörlerinin belirlenmesi
c) İhtiyaçlara uygun kaynakların harekete geçirilmesi
d) Mükerrer suçun engellenmesi
e) Denetim sürecinin kontrolü ve takibinin yapılması

4- Aşağıdakilerden hangisi risk-ihtiyaç-uygunluk modelinin faydalarından biri olarak değerlendirilemez?

a) Müdahalenin bireyselleştirilmesi
b) Yükümlülük düzeyinin belirlenmesi
c) Kriminojenik ihtiyaçların belirlenmesi
d) Uzman personelin sorumluluk alanının azalması
e) Uygun müdahale programının seçilmesi

5- Aşağıdakilerden hangisi kriminojenik risk faktörleri arasında değerlendirilemez?

a) Anti-sosyal davranış örüntüleri
b) Suç kültürünün yaygın olduğu çevre
c) Riskli davranış sergileyen akran grubu
d) Düşük bilişsel kapasite
e) Madde kullanımı

6- Aşağıdakilerden hangisi denetimli serbestlikte cezanın infazının tamamlanması usulünden yararlanabilecek gruplardan biri değildir?

a) Çocuk hükümlüler
b) Kimsesi olmayan hükümlüler
c) Ağır bir hastalık, sakatlık geçiren hükümlüler
d) 0-6 yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlüler
e) Bunama hastalığına sahip yaşlı hükümlüler

7- Bir meslek veya sanat sahibi olmaması hâlinde, meslek veya sanat sahibi olmasını sağlamak amacıyla bir eğitim programına devam etmesine hükmünün yer aldığı karar türü aşağıdakilerden hangisidir?

a) Hükmün açıklanmasının geri bırakılması
b) Kamuya yararlı bir işte çalıştırma
c) Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar
d) Etkin pişmanlık
e) Cezanın konutta infazı

8- Şüpheli, sanık veya hükümlülerin çeşitli ekipmanlar ve yöntemler ile toplum içinde denetim ve takibini yapan, bazı adli kontrol tedbirlerinin yerine getirilmesinde kullanılan yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

a) Koşullu salıverme
b) Elektronik izleme
c) Kamu yararına işte çalıştırma
d) Hapis cezasının ertelenmesi
e) Seçenek yaptırımlar

9- Aşağıdakilerden hangisi SAMBA programının amaçlarından biri değildir?

a) Değişim motivasyonunu sağlamak
b) Bulaşıcı hastalıklardan korunmayı sağlamak ve zarar azaltmak
c) Etkili iletişim yöntemlerini öğretmek
d) Zaman yönetimini sağlamak
e) Yinelemeyi engelleyecek becerileri kazandırmak

10- Aşağıdakilerden hangisi tedavi ve denetimli serbestlik kararı ile hakkında tedbir verilen 18 yaş altındaki yükümlü çocuklar için öncelikle izlenen programdır?

a) HAYDE
b) SAMBA
c) DENGE
d) Adım Adım Değişim
e) Öfke kontrol

CEZA İNFAZ SİSTEMİNDE ADLİ SOSYAL HİZMET

Rasyonel bir varlık olan insanı suç işlemekten vazgeçirebilmek için cezalara ilişkin şu üç ilkenin yerine getirilmesi şarttır: Hızlılık, kesinlik ve şiddetlilik. Hızlılık, suç şüphesi adli mercilere bildirildikten sonra yakalama, soruşturma ve kovuşturma işlemlerinin zamanında tamamlanarak suçluya hak ettiği cezanın geciktirilmeden verilmesidir. Kesinlik, kanunlarda açıkça belirtilen hükümlerin hiçbir ayrımcılık yapılmadan herkese eşit şekilde uygulanmasıdır. Şiddetlilik ise verilecek cezanın işlenen suçla orantılı olması anlamına gelir. Bu üç özelliğin bir arada olmasının cezaların caydırıcı etkisini arttıracağı düşünülmektedir. Ceza infaz kurumlarındaki uygulamalar Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun kapsamında yerine getirilmektedir. Cezaların infazı ile ulaşılmak istenilen temel amaç; “öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır

Adalet Bakanlığı Ceza Tevkifevleri Genel Müdürlüğüne bağlı olarak hizmet sunan ceza infaz kurumu türleri şunlardır:

• Kapalı ceza infaz kurumları: A, B, C ve E tipi
• Çocuk kapalı ceza infaz kurumları: 12-18 yaş grubu çocuklar
• Gençlik kapalı ceza infaz kurumları: 18-21 yaş grubu
• Gözlem ve sınıflandırma merkezleri: Cezası kesinleşen hükümlünün hangi kuruma naklinin yapılacağının planlandığı birimlerdir.
• Açık ceza infaz kurumları: Hükümlülerin iyileştirilmelerinde, çalıştırılmaları ve meslek edindirilmelerine öncelik verilmektedir.
• Çocuk eğitimevleri: Çocuk hükümlüler hakkında verilen cezaların eğitim, meslek edindirme ve yeniden toplumsallaşma programları vasıtasıyla yerine getirildiği tesislerdir. 18-21 yaş

Psikososyal servis görevlileri tutuklu ya da hükümlü olarak cezaevine gelen suçluyla üç gün içinde ilk görüşmeyi gerçekleştirirler. . İlk görüşmede bireye ait fotoğrafın da olduğu bir tanıma formu doldurulur. Ceza infaz kurumlarında psikososyal servis elemanı olarak görev yapan sosyal çalışmacı hükümlülerin ihtiyaçlarının karşılanması, tedavi ve rehabilitasyonlarının sağlanması amacıyla sosyal hizmet müdahalesi uygular. Hükümlülerin sorun ve gereksinimleri içinde bulundukları gelişim dönemi ya da yaşam döngüsüne göre değişmektedir. Bu nedenle cezaevi adli sosyal hizmet uygulamalarında hükümlülerin yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi, medeni durumları göz önünde bulundurulmaktadır.

Ceza infaz kurumlarında sosyal hizmet müdahale süreci tanışma ve bağlantı kurmayla başlayıp sonlandırma ve izleme aşamasıyla son bulmaktadır. Hükümlülere yönelik sosyal hizmet uygulamalarında bir araç olarak görüşme tekniğinden yararlanılmaktadır. Ceza infaz kurumlarında ağırlıklı olarak motivasyonel görüşme tekniğinden yararlanmak gerekir. Hükümlülere yönelik sosyal hizmet müdahalesinin önemli bir kısmı tahliye sonrası yaşama hazırlık programlarını kapsamaktadır. Görüşmede amaç oluşturmanın dört temel işlevi bulunmaktadır:

• Amaçlar güdüleyici bir etkiye sahiptir.
• Amaçların görüşme sürecinde eğitsel işlevi bulunmaktadır.
• Amaçlar hükümlüde değerlendirici bir işlev görür.
• Amaçlar sosyal hizmet müdahalesini değerlendirme işlevi sağlar.

Hükümlülerin sergiledikleri zorlayıcı davranışlar

• Yalan Söyleyen Hükümlü
• Tehdit Eden Hükümlü
• Öfkeli Hükümlü
• Motivasyonu Düşük Hükümlü

CEZA İNFAZ SİSTEMİNDE ADLİ SOSYAL HİZMET ÇIKMIŞ SORULAR

1- Aşağıdakilerden hangisi rasyonel bir varlık olan insanı suç işlemekten vazgeçirebilmek için cezalara ilişkin yerine getirilmesi gereken ilkelerden biridir?

a) Acelecilik
b) Şiddetlilik
c) Esneklik
d) Sadelik
e) Ayrımcılık

2- Hapishane kurumunun ortaya çıkmasıyla birlikte suçlunun cezalandırılmasında nasıl bir anlayış değişikliği olmuştur?

a) Suçlunun bedeni yerine ruhunun cezalandırılması ön plana çıkmıştır.
b) Suçlunun toplum huzurunda cezalandırılması mümkün olmuştur.
c) Suçlunun hiç kimse ile görüşmesine izin verilmemiştir.
d) Suçlunun işlediği fiile göre daha hafif ceza alması sağlanmıştır.
e) Suçlunun idamla cezalandırılması tamamen ortadan kalkmıştır.

3- Hücre tipi olup mimari tasarımı ile pek çok yeniliği barındıran ve mahkûmun tecrit edilmesi esasıyla hizmet veren ilk modern cezaevi aşağıdakilerden hangisidir?

a) Auburn Cezaevi
b) Londra Cezaevi
c) Amsterdam Cezaevi
d) Philadelphia Cezaevi
e) İrlanda Cezaevi

4- Osmanlı İmparatorluğu’nda ilk hapishane olarak kabul edilen ve İstanbul surlarında XVI. yüzyıldan itibaren mahbes ve tevkifhane olarak hizmet gören yer aşağıdakilerden hangisidir?

a) Yedikule Zindanı
b) Kapıkule Zindanı
c) Koca Mustafa Paşa Zindanı
d) Cellad Ahmet Paşa Zindanı
e) Baba Cafer Zindanı

5- Türkiye’de ceza infaz kurumlarındaki uygulamalar aşağıdaki kanunlardan hangisi kapsamında yerine getirilmektedir?

a) Türk Ceza Kanunu
b) Ceza Muhakemesi Kanunu
c) Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun
d) Çocuk Koruma Kanunu
e) Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu

6- İç ve dış güvenlik görevlileri bulunan, hükümlülerin firar etmesini önlemek için teknik, mekanik, elektronik veya fiziki engellerle donatılmış, oda ve koridor kapıları kapalı tutulan ceza infaz kurumu türü aşağıdakilerden hangisidir?

a) Açık ceza infaz kurumu
b) Yarı kapalı ceza infaz kurumu
c) Çocuk eğitimevi
d) Kapalı ceza infaz kurumu
e) Gözlem ve sınıflandırma merkezleri

7- Türkiye’de ceza infaz kurumlarında psikososyal servis tarafından yürütülen hizmetlerin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

a) Bireyselleştirme esasına dayalı olarak iyileştirme
b) Tedavi esasına dayalı sosyalleştirme
c) Eğitime dayalı olarak meslek edindirme
d) Psikiyatrik tedaviye dayalı iyileştirme
e) Hukuki destekle güçlendirme

8- Aşağıdakilerden hangisi suçluluk alanında çalışan sosyal çalışmacının sahip olması gereken asli rollerden biri değildir?

a) Savunucu
b) Eğitici
c) Ara bulucu
d) Tahliye planlayıcı
e) Tedaviye yardımcı

9- I. Zihinsel yetersizlik
II. Alkol ve madde bağımlılığı
III. Psikotik bozukluklar
IV. Depresyon ve kaygı bozukluğu
V. Kişilik bozukluğu
Yukarıdakilerden hangileri ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerde yaygın olarak görülen sorunlardandır?

a) I, II, III ve IV
b) I, II, III ve V
c) I, II, IV ve V
d) II, III, IV ve V
e) II, III ve V

10- Cezaevinde görüşme yapan sosyal çalışmacı yalan söyleyen hükümlüyle karşılaştığında aşağıdaki tepkilerden hangisini vermelidir?

a) Çelişkileri ile sert bir şekilde yüzleştirme
b) Yumuşak bir geçişle yüzleştirme yapma
c) Yalanını doğrudan yüzüne vurma
d) Yalan söylediği için görüşmeyi sonlandırma
e) İdareyi bilgilendirme ve hükümlüyü etiketleme

Suç eylemini gerçekleştirmiş kişi fail; suç eyleminden zarar görmüş kişi mağdur; hırsızlık suçu işleyen bir genç fail iken parası çalınan kişi ise mağdur olarak tanımlanır. Onarıcı adalet bir problem çözme yaklaşımı olup problemin çözümüne, gerekli olduğu durumlarda, mağduru, faili, sosyal ağlarını, yargı organlarını ve toplumu dâhil etmektir. Onarıcı adalet, fazlasıyla resmîleştirilmiş bir ceza adalet sistemine alternatif olarak, geleneksel yargılamadaki “suçlama” ve “suçluluk”tan ziyade “sorumluluk” ve “zararın onarımı”na odaklanarak, tarafların iletişimi ve insanileştirilmesi aracılığıyla adalete erişimi çabalar.

Onarıcı adalet; kaynağını yerel nüfusların geleneklerinden ve geleneksel dinî uygulamalardan alan, çatışmaları çözmek için kullanılan yöntemler için bir şemşiye tanımdır. Üç uçlu adalet sisteminde onarıcı adalet; genellikle eğitimli bir uzmanın gözetiminde bir suç ve yanlıştan etkilenen kurbana, suçluya ve toplumun tümüne adalet sunmaya çalışan taraf olmayan bir yaklaşımdır. Onarıcı adalet programları, onarıcı uygulamaları kullanan ve onarıcı sonuçlara erişmeyi amaçlayan programlardır.

Onarıcı adaletin temelinde üç ilke yatmaktadır. Bunlar;

• Adalet, kişilerin gördükleri zararın onarılması yönünde çalışılmasını gerektirir.
• Suçtan doğrudan ve en fazla etkilenen kişilere, talep etmeleri hâlinde adalet sürecine katılmaları için fırsat sağlanmalıdır.
• Devletin rolü adil bir kamu düzenini korumak, toplumun rolü ise adil bir barış düzeni inşa etmek ve sürdürmektir.

Onarıcı adalet programları üç biçimde kendini göstermektedir: aile grup konferansı (görüşmesi), kurban-suçlu konferansı (görüşmesi) ve onarma. Onarıcı süreç, mağdur ve failin uygun olduğu durumlarda, suçtan etkilenmiş diğer bireylerin birlikte, suçtan kaynaklanan sorunların çözümüne aktif bir şekilde katılmaları sürecidir.

Genel olarak, ceza adalet sisteminin içinde onarıcı adalet uygulamasının başarıyla başlatılabileceği dört temel nokta vardır:

• Kolluk aşamasında (soruşturma aşamasından önce),
• Savcılık aşamasında (kovuşturma aşamasında ancak genellikle duruşma yapılmadan önce),
• Mahkeme aşamasında (duruşma öncesi ya da hüküm verme aşamasında),
• Cezanın infazı aşamasında (hapis cezasına alternatif olarak, hapis cezası yerine verilen cezanın bir parçası veya ona ek olarak, hapis cezası sırasında veya sonrasında).

Onarıcı adaletin temel unsurları olarak; onarıcı süreç, onarıcı sonuç, taraflar ve kolaylaştırıcı sayılabilir.

Onarıcı süreç; genellikle bir kolaylaştırıcının yardımıyla, mağdurun ve failin ve uygun olduğu durumlarda bir suçtan etkilenen diğer bireylerin veya toplum üyelerinin suçtan doğan sorunların çözümü için, hep beraber etkin olarak katıldığı herhangi bir süreç anlamına gelmektedir.
Onarıcı sonuç; onarıcı bir süreç sonucunda varılan bir anlaşma anlamına gelir.
Taraflar; mağdur, fail ve onarıcı sürece dâhil olabilecek ve suçtan etkilenen diğer bireyler veya toplum üyeleri anlamına gelir.
Kolaylaştırıcı/moderatör; onarıcı bir süreçte tarafların katılımını adil ve tarafsız bir biçimde kolaylaştırma işlevini yerine getiren kişi anlamına gelir.

Onarıcı adalet programları yargılama öncesinde, yargılama sırasında veya yargılama sonrasında uygulanabilir. Bu şekilde tasarlanmış pek çok program vardır. Onarıcı adalet programları mahkeme merkezli, kolluk merkezli ve toplum merkezli olarak kâr amacı gütmeyen kuruluşlar tarafından yürütülen programlardır.

1- I. Kişilerin gördükleri zararın onarılması yönünde çalışmak
II. Mağdurun maruz kaldığı eylemin negatif etkilerinden kurtulabilmesini sağlamak
III. Suçtan doğrudan ve en fazla etkilenen kişilere, talep etmeleri hâlinde adalet sürecine katılmaları için fırsat sağlamak
IV. Mağdurların mahkeme sürecine uyumunu sağlama ve onlara eşlik etmek
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri onarıcı adaletin temel ilkeleri arasındadır?

a) I ve III
b) Yalnız II
c) II ve III
d) III ve IV
e) I ve II

2- Aşağıdakilerden hangisi ceza adalet sistemi içinde onarıcı adalet uygulamasının başarıyla başlatılabileceği aşamalardan biri değildir?

a) Kolluk aşamasında (soruşturma aşamasından önce)
b) Hüküm sonrasında yeniden entegrasyon sırasında
c) Savcılık aşamasında (kovuşturma aşamasında ancak genellikle duruşma yapılmadan önce)
d) Cezanın infazı aşamasında (hapis cezasına alternatif olarak, hapis cezası yerine verilen cezanın bir parçası veya ona ek olarak, hapis cezası sırasında veya sonrasında)
e) Cezaevi içerisinde

3- Aşağıdakilerden hangisi onarıcı adaletin temel bileşenleri arasında değildir?

a) Onarıcı süreç
b) Arabuluculuk uygulamaları
c) Taraflar
d) Onarıcı sonuç
e) Kolaylaştırıcı/ moderatör

4- Aşağıdakilerden hangisi onarıcı adalet programında suç mağdurlarına sunulan fırsatlardan değildir?

a) Suçun kendi üzerindeki etkisiyle ilgili olarak kendilerini ifade edebilmek
b) Zararın telafisi veya bedelinin tazmini
c) Durumu çözmeye ve suçun sonuçlarının giderilmesine doğrudan dâhil olmak
d) Failin suç karşında alabileceği en büyük cezaya çarptırılması
e) Konunun kapatılması

5- Aşağıdakilerden hangisi “mağdur- fail uzlaşması”nın süreçleri arasında sayılamaz?

a) Mağdur ve failin gönüllü olarak başlattığı ve davam ettirdiği yüz yüze görüşme
b) Doğrudan ihtilaf hâlindeki taraflara, yani mağdur ve faile odaklanma
c) Her bir taraf ile bir ya da iki ayrı görüşmenin yapılması
d) Tazminat ve faydalanabilecekleri hizmetler hakkında mağdurları bilgilendirme
e) Taraflar hazır olduğu takdirde bir arabulucu tarafından kolaylaştırılan bir iletişim süreci geliştirme

6- Aşağıdakilerden hangisinin “mağdur- fail arabuluculuğu” süreci sonunda oluştuğu söylenemez?

a) Mağdur, kişisel harcamalarının karşılanmasını talep edebilir.
b) Fail ve mağdur suçun doğurduğu zararların sarılması konusunda bir plan üzerinde anlaşabilirler.
c) Mağdur, failin kendisine verdiği maddi zararın tanzimi isteyebilir.
d) Fail, mağdurun önereceği toplum hizmeti gibi bir faaliyeti yapmayı kabul edebilir.
e) Mağdur, failin dilediği özür ve pişmanlık karşısında kendisini affedebilir.

7- Aşağıdakilerden hangisi “onarıcı adalet programları”ndan biri değildir?

a) Mağdur- fail arabuluculuğu
b) Mağdurların mahkeme sürecine uyumunu sağlama ve onlara eşlik etme
c) Aile grup görüşmeleri
d) Onarıcı denetimli serbestlik ve toplum kuralları ile paneller
e) İyileşme çemberleri okul sosyal hizmeti, bağımlılık tedavisi ve toplum organizasyonları

8- Aşağıdakilerden hangisi onarıcı adalet için söylenemez?

a) Mağdurun yaşamış olduğu olumsuzluğun hafifletilmesi
b) Failin karşısındaki kişiye vermiş olduğu psikolojik ve maddi zararın boyutlarını anlamasını hedefleme
c) Failin işlediği suçtan dolayı ömür boyu suçluluk duyması
d) Taraflar arasında barış sağlama
e) Müracaatçının çoklu ihtiyaçlarını tanımlama

9- I. Barışçıl yollarla çözüm bulmak
II. Mağdurların haklarını savunmak
III. Suçluların tedavisi için politika oluşturmak
IV. Cezaları ortadan kaldırmak değil onları onarıcı, ileriye dönük ve daha az kısıtlayıcı alternatiflere çevirmek
Yukarıdaki maddelerden hangileri “Onarıcı Adalet”in temel felsefeleri olarak söylenebilir?

a) I ve II
b) II ve III
c) II, III ve IV
d) I, II ve III
e) I, II, III ve IV

10- Aşağıdakilerden hangisi onarıcı adalet programının klasik cezalandırma yerine kullanılabilmesi için gereken temel koşullar arasında değildir?

a) Suça verilen yanıt mağdur tarafından uğranılan zararı mümkün olduğunca gidermeli
b) Faillere davranışlarının kabul edilemez olduğu ve suçun mağdur ve toplum için bazı gerçek sonuçları olduğu anlatılmaya çalışılmalı
c) Failler hareketlerinin sorumluluğunu kabul etmeli ve edebilmeli
d) Arabuluculuk programına katılmada gönüllülük esası gözetme
e) Toplumun bu sürece katkıda bulunma sorumluluğu olduğunun kabul edilmesi

Mahkemeden havale edilen süreçte kurbanlar ve suçlular duygularını değiş tokuş etmek ve tazminat anlaşmalarını konuşmak için buluşurlar. Hapishane içinde kurban-etki paneli konuşmacıları mahkûmlarla konuşurlar. Bu panellerin amacı, suçluların kurbanlar ve aileleri ile empati kurmasını sağlamaktadır.

İyileştirme çemberleri; bir suç nedeniyle travma yaşamış ve aile veya toplum desteğine ihtiyaç duyan kurban veya hayatta kalanlarla ile çalışma için uygundur. Bu format; sevdikleri ile yeniden beraber olmak için alkol veya madde bağımlılığından kurtulmak isteyenler için de idealdir. Tekrar suç işleyen gençler için onarım kararı verilebilir. Suç hakkındaki duygularını ifade etmek ve ne çeşit bir onarımın alınması gerektiğini düşünmek üzere mağdur davet edilebilir fakat nihai karar mahkemeye aittir. Sosyal hizmetin temel değerleri; hizmet, sosyal adalet, kişi onuru ve değeri, insan ilişkilerinin önemi, dürüstlük ve yeterliliktir. İyileşme çemberleri gibi ritüeller sıklıkla katılımcıların dinî tercihlerine göre dualarla başlar ve biter.

1- Aşağıdakilerden hangisi sosyal hizmet profesörü Armour’un onayladığı durumlardan biri değildir?

a) Cinayet mahkemelerinde suçlu- kurban görüşmesini onaylar.
b) Mağdurların ailelerinin suçlu hakkında bilgi edinmek istemesini onaylar.
c) Mağdurların ailelerinin fail ile görüşmek istemelerini onaylar.
d) Fail- mağdur görüşme sürecinin mağdurların suçluya, suçun kendilerini nasıl etkilediğini anlatma şansı vermesini onaylar.
e) Mağdur ve failin bir araya gelmesini onaylamaz.

2- Hayatta kalanların, suç eyleminin hayatlarını nasıl etkilediğine dair sunumlar yaptıkları panellere …………….. denilmektedir. Cümlede boş bırakılan yere hangisi getirilmelidir?

a) Empati paneli
b) Kurban- etki paneli
c) Mahkûm paneli
d) Hapishane paneli
e) Fail- etki paneli

3- Umbreit’a göre onarıcı adaletin bir ifadesi olan ………………, çocuk adalet sistemi içindeki sosyal hizmet uygulamaları için gelişen bir alandır. Cümledeki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

a) Davranışçı terapi
b) Transaksiyonel analiz
c) Empati
d) Arabuluculuk
e) Havale

4- Aşağıdakilerden hangisi Teksas ve Ohio’daki onarıcı adalet programlarına odaklanan projelerden biridir?

a) Yeniden Özgürleşme Projesi
b) Hawai Projesi
c) Şiddetle Yüzleşme Projesi
d) Şiddetsiz Hayat Projesi
e) Şiddetsiz İletişim Projesi

5- I. Bu dava cinsel istismara uğramış 36 kişi tarafından açılmıştır.
II. Dava düşmanca prosedürlerle çözülmüştür.
III. Dava bir dizi görüşme ile çözülmüştür.
IV. Kilise temsilcileri mağdurlara empati ile yaklaşmıştır.
Rhade Adası psikopozluk bölgesinde gerçekleşen bir rahip istismarı davası ile ilgili yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

a) Yalnız I
b) II ve III
c) I, III ve IV
d) Yalnız III
e) Yalnız IV

6- I. Sadece birey odaklıdır.
II. Toplum odaklıdır.
III. Makro düzeyde onarım, ceza adalet sisteminin dışında ve çocuk refahı bağlamında ortaya çıkar.
IV. Onarıcı adalet girişimleri birey ve aile odaklı olursa daha olumlu sonuçlar verir.
Onarıcı adalet ile ilgili yukarıdakilerden hangisi veya hangileri yanlıştır?

a) II ve III
b) I ve IV
c) Yalnız IV
d) I, II ve III
e) I, II ve IV

7- İyileşme çemberleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

a) Bu yaklaşım bir suç nedeniyle travma yaşamış ve aile veya toplum desteğine ihtiyaç duyan mağdur ile çalışma için uygundur.
b) Bu yaklaşım alkol ve madde bağımlılığından kurtulmak isteyen bireyler için idealdir.
c) Suçtan etkilenmiş herkes bir araya gelerek olayları gözden geçirir
d) Bu yaklaşımın hedeflerinden biri kişisel güçlendirmedir.
e) Bu yaklaşım çoğu kez olumlu sonuç vermemektedir.

8- Aşağıdakilerden hangisi okullarda öğrenciler arasındaki zorbalık olaylarında uygulanabilecek onarıcı programlardan biridir?

a) Arkadaş ziyaretleri
b) Sınıf çemberi
c) Aile konferansları
d) Hakikat grubu
e) Tazminat ödemesi

9- Sosyal hizmet değerleri aynı zamanda onarıcı adaletin de değerlerini kapsamaktadır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi sosyal hizmetin değerlerinden biri değildir?

a) Sosyal adalet
b) Bireyin değeri ve onuru
c) Dürüstlük
d) Yeterlilik
e) Uygunluk

10- I. Onarıcı adalet programı Türkiye’de oldukça gelişmiştir.
II. 2012 yılında çıkarılan bir yasa ile arabuluculuk faaliyetleri başlamıştır.
III. Türkiye’deki gelişmeler gelişmiş ülkelerde yaşanan gelişmelerin oldukça gerisindedir.
IV. Türkiye’de onarıcı adalet faaliyetleri olmamasına rağmen özellikle çocuk mahkemesi hâkimleri tarafından alternatif çözümler üretilmeye çalışılmaktadır.
Onarıcı adalet programlarının Türkiye’deki durumuyla ilgili yukarıdaki bilgilerden hangisi veya hangileri yanlıştır?

a) I ve III
b) I ve IV
c) Yalnız I
d) Yalnız IV
e) II, III ve IV

Adli sosyal hizmet uzmanları genellikle, çocuk- yaşlı istismarı, cinsel saldırı, aile içi şiddet ve diğer kişilere karşı işlenmiş suçları içeren birçok suç alanı üzerine odaklanır. Mağdur- suçlu arabuluculuğu öncelikle mağdur odaktadır.

1975’te kurulan NOVA, dünya genelinde mağdur hareketlerindeki en eski ulusal gruptur. Görevi; suç mağdurlarına sunulan hizmetleri ve mağdur haklarını desteklemektir. Diğer örgütler;

• Suç Mağdurları İçin Ulusal Merkez (National Center for Victims of Crimes; NCVC)
• Güvenilir Ufuk (Safe Horizon)
• Adil Bir Toplumda Suç Mağdurları (Crime Victim for A Just Society)
• Cinayet Mağdurlarına Destek Grubu (Homicide Victim Support Group)

Mağdur hizmetleri programı uygulamalarında üç ana dayanak vardır.

• Birincisi; farkındalıktır.
• İkincisi; doğrudan ulaşımı sağlamaktır.
• Üçüncüsü; diğer meslek elemanları ile iş birliğidir.

18 Kasım 2013 tarihinde Ceza İşleri Genel Müdürlüğü bünyesinde Mağdur Hakları Daire Başkanlığı kurulmuştur.

1- I. Aile içi şiddet
II. Suça sürüklenme
III. Cinsel saldırı
IV. Boşanma
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri adli sosyal hizmet alanında çalışan sosyal hizmet uzmanının karşılaşabileceği suçlardandır?

a) I ve II
b) Yalnız II
c) II ve III
d) III ve IV
e) I, II ve III

2- Eş/ partner şiddeti ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

a) Düşük gelirli kadın, istismarcı ilişkiden kurtulabilmek için daha az kaynağa sahiptir.
b) Her türlü ırk, etnisite, gelir seviyesinden kadın, partnerinden şiddet görebilir.
c) Sürekli şiddete maruz kalan kadın, şiddeti özümseyebilir.
d) Şiddet mağduru kadın maddi açıdan istismarcısına bağımlı olabilir.
e) Şiddet mağduru kadınlar için ceza adalet sisteminde yeterli kaynaklar yoktur.

3- Aşağıdakilerden hangisi Mağdur Arabuluculuğu’nun amaçları arasında yer almaz?

a) Zarar ve kayıpları onarmak
b) Suçlunun eylemlerinin sorumluluğunu üstlenebilmesini sağlamak
c) Mağdur ve suçlunun barışmasını sağlamak
d) Mağdurun maruz kaldığı eylemin negatif etkilerinden kurtulabilmesini sağlamak
e) Faili, tekrardan topluma kazandırmak

4- Aşağıdakilerden hangisi mağdur hizmetlerindeki en eski ulusal gruptur?

a) Adil Bir Toplumda Suç Mağdurları
b) Mağdurlara Yardım İçin Ulusal Ağ
c) Suç Mağdurları Ofisi
d) Güvenilir Ufuk
e) Suç Mağdurları İçin Ulusal Merkez

5- Aşağıdakilerden hangisi ya da hangileri mağdur- tanık yardım programının temel hedefleri arasında sayılamaz?

a) Duruşma bildirimleri ve mahkeme süreci hakkında mağdur ve tanıklara bilgi sağlama
b) Mağdurların mahkeme sürecine uyumunu sağlama ve onlara eşlik etme
c) Mağdur ve failin uzlaşmasını sağlama
d) Tazminat ve faydalanabilecekleri hizmetler hakkında mağdurları bilgilendirme
e) Mağdurlar ve tanıkların hakları ile ilgili onları bilgilendirme

6- Aşağıdaki suçlardan hangisi ile ilgili yapılan harcamalar nedeniyle tazminat kararı verilemez?

a) Mağdurun kişisel harcamaları
b) Tıbbi masraflar
c) Kazanç kaybı
d) Cenaze ve defin masrafları
e) Çocuk bakımı veya muhtaçlık

7- I. Sosyal hizmet uzmanları ve eğiticiler
II. Yerel devlet elemanları
III. Kolluk kuvvetlerindeki sosyal servisler
Suç adalet sisteminin sürekliliğini sağlamak adına mağdur hizmet sağlayıcıları yukarıda verilen araçlardan hangisi ya da hangilerini kullanabilir?

a) Yalnız I
b) Yalnız II
c) I ve II
d) II ve III
e) I, II ve III

8- Aşağıdakilerden hangisi mağdur- tanık programında çalışan bir sosyal hizmet uzmanının görevleri arasında değildir?

a) Hizmetleri genişletme
b) Mağdur etki panelleri
c) Denetimli serbestlik uygulamaları
d) Mağdur tazminat hizmetleri
e) Müracaatçının çoklu ihtiyaçlarını tanımlama

9- I. Ev yapımı
II. İş eğitimi
III. Mesleki rehabilitasyon
IV. Evde sağlık bakımı
Felaket hâlinde kalıcı olarak sakatlanmış mağdura sunulacak yardımlar yukarıdakilerden hangileridir?

a) I ve II
b) II ve III
c) II, III ve IV
d) I, II ve III
e) I, II, III ve IV

10- Aşağıdakilerden hangisi arabuluculuk safhası süresince tamamlanması gereken dört temel görevden biri değildir?

a) Arabuluculuk aşamasını yürütmek
b) Zararın tazmin edilmesi için imza ile güvence alma
c) Gerektiğinde başka kaynaklara yönlendirme
d) Arabuluculuk programına katılmada gönüllülük esası gözetmeme
e) Konferansı takip etme

Sosyal Çalışmacı Ünvan Değişikliği Sınavı Konular ve Çıkmış Sorular 4