5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 99

ETKİNLİK ZAMANI 1: Erime ve Donma

Araç ve Gereçler

• Mum parçaları
• Deney tüpü
• Maşa
• Tel kafes
• İspirto
• İspirto ocağı
• Beherglas
• Oda sıcaklığında su
• Sacayağı

Amaç
Erime ve donma olaylarını gözlemlemek

Hazırlayınız

• Sınıf arkadaşlarınızla beşerli gruplar oluşturunuz.
• İspirto ocağının üzerine sacayağını ve tel kafesi yerleştiriniz.
• Beherglası, içine bir miktar su doldurarak tel kafesin üzerine koyunuz.
• Öğretmeninizden yardım alarak ispirto ocağını yakınız.
• Deney tüpünün içine mum parçalarını ekleyiniz ve maşa yardımıyla beherglasın içinde ısıtınız.
• Mum parçalarındaki değişimleri gözlemleyiniz.
• Mum eriyince deney tüpünü beherglastan alınız. (İspirto ocağını kapatmayı unutmayınız.)
• Beherglastaki sıcak suyu boşaltınız ve oda sıcaklığındaki suyla doldurunuz. (Sıcak suyu boşaltırken öğretmeninizden yardım isteyiniz.)
• Deney tüpünü beherglasın içine koyarak bir süre bekletiniz.
• Mumdaki değişimleri gözlemleyiniz.

Yorumlayınız

1. Dışarıdan ısı alan mumda ne gibi değişimler gözlemlediniz? Açıklayınız.

Dışarıdan ısı alan mum katı hâlden sıvı hâle geçti. Isıtıldıkça mum parçalarının önce yumuşadığını, sonra tamamen eriyerek sıvılaştığını gözlemledik. Bu değişim sırasında mumun şekli bozuldu, fakat kimyasal yapısı değişmedi. Bu durum, erime olayının fiziksel bir değişim olduğunu gösterir.

2. Erimiş hâldeki mumun donması için ne yaptınız? Söyleyiniz.

Erimiş hâldeki mumu soğuk su dolu beherglasın içine yerleştirdik. Soğuk su sayesinde mum ısı kaybederek soğudu ve tekrar katı hâle geçti, yani dondu. Bu işlem sırasında mumu yeniden eski katı formuna döndüğünü gördük. Bu da donma olayının gerçekleştiğini gösterdi.

3. Erime ve donma olaylarına günlük hayattan örnekler yazınız.

Erime olayına örnekler:

• Güneş altında kalan buzun erimesi
• Çikolatanın sıcak ortamda erimesi
• Demirin yüksek sıcaklıkta erimesi (sanayide)

Donma olayına örnekler:

• Suyun buzluğa konduğunda donarak buza dönüşmesi
• Eritilmiş çikolatanın buzdolabında tekrar katı hâle gelmesi
• Isıtılıp eritilen tereyağının soğuyunca donması