10. Sınıf Coğrafya Dersi Eylül Dönemi Sorumluluk Sınavı

Soru 1. (15 Puan) – Türkiye’nin Jeolojik Geçmişi ve Tektonizma

Türkiye, jeolojik zamanlar boyunca geçirdiği evreler sonucunda bugünkü masif alanları, fay hatlarını ve genç tektonik yapısını kazanmıştır.

Soru:

Türkiye’nin genç oluşumlu bir ülke olmasının ekonomik açıdan sunduğu fırsatlara bir örnek; beraberinde getirdiği risklere ise bir örnek veriniz.

Cevap: Türkiye’nin genç oluşumlu yapısı, jeotermal enerji kaynaklarının fazla olması sayesinde enerji üretimi açısından ekonomik fırsat sağlar. Buna karşılık aktif fay hatlarının fazla olması deprem riskini artırır.

Açıklama: Türkiye, Alp-Himalaya deprem kuşağında bulunan genç oluşumlu bir ülkedir. Tektonik hareketlerin devam etmesi sıcak su kaynakları ve jeotermal enerji potansiyelini artırırken aynı zamanda depremlerin sık yaşanmasına ve ekonomik kayıplara yol açabilecek risklerin ortaya çıkmasına neden olur.

Soru 2. (15 Puan) – Dış Kuvvetler ve Toprak Oluşumu

Toprak oluşumunda iklim, ana kaya, topoğrafya, canlılar ve zaman gibi faktörler etkilidir.

Soru:

Tarım ve biyoçeşitlilik konuları ele alınırken Akdeniz iklim bölgesinde yaygın olarak görülen ve kalker (kireç taşı) üzerinde gelişen toprak tipini yazarak bu toprağın karakteristik rengini ve nedenini açıklayınız.

Cevap: Akdeniz iklim bölgesinde kalker üzerinde gelişen toprak tipi Terra Rossa’dır. Bu toprak kırmızı renklidir. Kırmızı rengini bünyesinde bulunan demir oksitlerden alır.

Açıklama: Terra Rossa, özellikle Akdeniz Bölgesi’nde kalkerli araziler üzerinde yaygın olarak görülür. Kireç taşının çözünmesi sonucunda geride kalan demir minerallerinin oksitlenmesi toprağın belirgin kırmızı rengini oluşturur.

Soru 3. (15 Puan) – Türkiye’nin Su Varlığı ve Kullanımı

Türkiye’nin akarsuları genellikle yüksek debili, rejimleri düzensiz ve ulaşıma elverişsizdir.

Soru:

Türkiye akarsularının bu genel özelliklerinin hidroelektrik enerji üretimi ve doğa sporları (rafting) açısından ekonomik avantajlarını değerlendiriniz.

Cevap: Türkiye akarsularının yüksek debili ve eğimlerinin fazla olması hidroelektrik enerji üretimi için önemli bir potansiyel oluşturur. Akarsuların hızlı akışlı ve engebeli yataklara sahip olması da rafting gibi doğa sporlarının gelişmesini sağlayarak turizm gelirlerini artırır.

Açıklama: Türkiye’de akarsuların yatak eğimlerinin fazla olması suyun yüksek hızla akmasını sağlar. Bu özellik baraj ve hidroelektrik santrallerinde elektrik üretimi açısından avantaj oluştururken, özellikle akış hızının yüksek olduğu akarsularda rafting ve benzeri turizm faaliyetlerinin yapılmasına da imkân verir.

Soru 4. (15 Puan) – Nüfusun Değişimi ve Demografik Dönüşüm

Bir ülkenin nüfus piramidinin tabanının daralması, doğum oranlarının düştüğünü ve yaşlı nüfus oranının arttığını gösterir.

Soru:

Türkiye’nin nüfus piramidinde son yıllarda gözlenen taban daralmasının, geleceğin iş gücü piyasası ve mesleki eğitim ihtiyacı üzerindeki olası etkilerini iki maddede açıklayınız.

Cevap:

• Gelecekte çalışma çağındaki genç nüfusun azalması, bazı sektörlerde iş gücü açığının ortaya çıkmasına ve yaşlı nüfusu destekleyen çalışan nüfus üzerindeki yükün artmasına neden olabilir.
• İş gücünün verimli kullanılabilmesi için nitelikli eleman yetiştiren mesleki ve teknik eğitime olan ihtiyaç artabilir.

Açıklama: Doğum oranlarının düşmesi zamanla genç nüfusun ve iş gücüne yeni katılan bireylerin azalmasına yol açabilir. Bu durum özellikle sanayi, sağlık, bakım hizmetleri ve teknik alanlarda nitelikli çalışan ihtiyacını artırabilir. Mesleki eğitim programlarının da değişen iş gücü ihtiyaçlarına göre düzenlenmesi önem kazanır.

Soru 5. (15 Puan) – Afetler ve Sürdürülebilir Mekân Yönetimi

Kütle hareketlerinden biri olan heyelan; eğim, yağış, killi toprak yapısı ve beşerî müdahaleler sonucu gerçekleşir.

Soru:

İnşaat, yol yapımı ve altyapı projelerinde çalışan bir inşaat mühendisinin, heyelan riskini azaltmak veya engellemek için alabileceği iki teknik/coğrafi önlemi yazınız.

Cevap:

• Yamaçlardaki fazla suyu uzaklaştırmak için drenaj sistemleri kurulmalıdır.
• Yamaçların dayanıklılığını artırmak için istinat duvarları yapılmalı ve eğim uygun şekilde düzenlenmelidir.

Açıklama: Heyelanların oluşmasında zeminin suya doyması ve yamaç eğiminin fazla olması önemli etkenlerdir. Drenaj sistemleri toprak içindeki fazla suyu uzaklaştırarak zeminin kayganlaşmasını azaltır. İstinat duvarları ve şev düzenlemeleri ise yamaçların dengesini güçlendirerek kütle hareketlerinin önlenmesine yardımcı olur.

Soru 6. (15 Puan) – Küresel ve Bölgesel Ulaşım Ağları

Ulaşım sistemlerinin gelişimi; sanayi, ticaret ve lojistik sektörlerinin temelini oluşturur.

Soru:

Türkiye’nin ulaşım üzerindeki jeopolitik ve lojistik konumunun, istihdam-iş imkanları olanaklarına katkısını değerlendiriniz.

Cevap: Türkiye’nin Asya ile Avrupa arasında, önemli kara, deniz ve hava ulaşım yolları üzerinde bulunması lojistik, taşımacılık, depolama, limancılık, dış ticaret ve sanayi sektörlerinin gelişmesini sağlar. Bu durum yeni yatırımların yapılmasına ve çeşitli alanlarda istihdam olanaklarının artmasına katkı sağlar.

Açıklama: Türkiye, kıtalar arasında geçiş sağlayan önemli bir jeopolitik konuma sahiptir. Uluslararası ticaret yolları, limanlar, kara yolları, demir yolları ve hava ulaşımının gelişmesi lojistik faaliyetleri artırır. Böylece şoförlükten liman hizmetlerine, depolamadan dış ticarete kadar birçok alanda yeni iş olanakları oluşur.

Soru 7. (15 Puan) – Sürdürülebilirlik ve Doğal Kaynak Kullanımı

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli; çevreye duyarlı, kaynakları sürdürülebilir yöneten ve yeşil dönüşüm bilincine sahip bireyler yetiştirmeyi hedefler.

Soru:

Yenilenebilir enerji kaynaklarına (rüzgâr, güneş, jeotermal) yapılan yatırımların Türkiye’nin enerji bağımsızlığına ve çevresel sürdürülebilirliğine katkısını iki maddede açıklayınız.

Cevap:

• Rüzgâr, güneş ve jeotermal enerji yatırımları yerli enerji kaynaklarının kullanımını artırarak dışarıdan alınan fosil yakıtlara olan bağımlılığı azaltır ve enerji bağımsızlığını güçlendirir.
• Yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanılması fosil yakıt tüketimini ve sera gazı salımını azaltarak çevresel sürdürülebilirliğe katkı sağlar.

Açıklama: Türkiye’nin yenilenebilir enerji potansiyelinin kullanılması hem ekonomik hem de çevresel açıdan önemlidir. Yerli ve yenilenebilir kaynaklardan daha fazla enerji üretilmesi enerji ithalatının azalmasına yardımcı olurken, hava kirliliği ve karbon salımlarının azaltılmasını da destekler.