Sosyal Çalışmacı Ünvan Değişikliği Sınavı Konular ve Çıkmış Sorular 7

Sosyal hizmet mesleğinin beş temel unsuru bulunmaktadır. Bu unsurlar;

1. Bilgi temeli ve değer sistemi
2. Toplum
3. Hizmet kurumu
4. Müracaatçı
5. Sosyal hizmet uzmanı

Sosyal hizmet mesleğinin temel değerleri Uluslararası Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği (NASW) tarafından 5 temel başlık altında toplanmıştır:

1. İnsan onuru ve değeri
2. Sosyal adalet
3. İnsanlığa hizmet
4. Dürüstlük
5. Hak

AASW’ye göre sosyal hizmetin altı temel amacı vardır. Bunlar:

1. Bireylerin çıkarlarını ve haklarını desteklemek,
2. Bireyler, gruplar ve toplumla çalışarak; bunların sosyal, ekonomik ve politik kaynaklara adil bir şekilde ulaşmaları ve bunları elde etmelerine yardımcı olmak,
3. Müracaatçıların refahını artırmak için destek sağlamak (Müracaatçılar; kişiler, aileler, gruplar, toplumlar, örgütler ve topluluklardan oluşmaktadır. Bu grupların içinde ihmal edilen, incinebilir, mağdur ve özel ihtiyacı olanlar önceliklidir),
4. Yapılan eşitsizlikler ile ilgili olarak farkındalığı artırmak,
5. Sosyal kaynakların adaletli dağılımı için destekleyici politikalar ve uygulamalar oluşturmak,
6. Sosyal değişim yaratmada rol oynayarak sosyal engeller, eşitsizlikler ve adaletsizlikleri azaltmaktır.

Sosyal hizmetin değerleri farklı zamanlarda çeşitli şekillerde ifade edilebilir. Bu unsurlara bakmak gerekirse:

1. İnsanlara saygı gösterme,
2. Savunmasız bireylerin korunması için uygun müdahaleler geliştirme,
3. Yaşam kalitelerini yükseltme,
4. Çağdaş toplum oluşturmak için farklı ve çeşitli kurum ve toplumlara saygı gösterme
5. Ayrımcılık, marjinalleşme ve sosyal dışlanmaya karşı mücadele etme
6. Kişileri, grupları ve toplumları güçlendirme ve özgürleştirme

Sokak çalışması, uzun dönemli bir perspektifle hedef grubun ihtiyaçları, talepleri ve amaçlarından başlayarak, hedef grubun kapasitesini güçlendirmek ve kendi yaşamlarını inşa etmek için güçlendirmek amacıyla yürütülen sosyoeğitimsel bir eylemdir. Sokak sosyal hizmetinin amacı ise Sokaklarda yaşayan ve kurumsal bakıma güven duymayan birey ve gruplara yardım etmek, yaşamlarını kurtarmak ve toplumla bütünleşmelerini sağlamak olarak tanımlanmaktadır.

Sokak çalışmasının beş temel amacı bulunmaktadır. Bunlar:

• (1) Ulaşılamayana ulaşmak (destek ve yardıma ihtiyaç duyan, dışlanmış, var olan örgüt ve kurumsal hizmetlere ulaşamayan birey ve gruplarla çalışmak),
• (2) motivasyon ve eşlik etmek (hedef grupla çalışırken, kişi ve grupların karar alma süreçlerine yardım etmek ve gerekli durumlarda destek ve tedavi (rehabilitasyon) olanaklarına yönlendirmek)
• (3) sosyal eğitim (hedef kitleyi, ihtiyaçlarını karşılamaları için, yardım sistemini nasıl kullanacakları yönünde bilgilendirmek),
• (4) aşağıdan yukarıya yaklaşım (uyum sürecini geliştirmek ve dışlanmayı azaltmak için dolaylı olarak insanların çevreleriyle veya doğrudan bir grup çocuk, genç veya yetişkinle çalışmak),
• (5) politik ve sosyal farkındalık (sokak çalışmacısı çocukların ve gençlerin yaşam koşullarını izlemeli ve politik otoriteleri sokaklardaki insanların ihtiyaçları konusunda sistematik olarak bilgilendirmelidir)

Bu amaçlar çerçevesinde sokak çalışmasının kapsamı şu şekilde özetlenmektedir:

• a) “Yardıma veya desteğe ihtiyaç duyan çocuklar, gençler ve yetişkinler,
• b) Temel sosyal içerme ve sosyalizasyon alanlarından uzakta ve dışlanmış olan bireyler,
• c) Kuralları reddettikleri için veya kurallar tarafından red edildikleri için toplumsal aksaklıklardan maddesel, sembolik veya sosyal ilişkiler açısından zarar görenler,
• d) Ulaşılamayanlar (mevcut örgüt ve kurumlar tarafından ulaşılamayanlar)”

Sokak çalışması, beş aşamada gerçekleştirilmektedir:

1. Birinci aşama: Çalışma yapılacak bölgeyi teorik (tarihsel, sosyal ve kültürel bağlamda incelemek) ve pratik (bölgedeki insanlarla konuşmak, anlamaya çalışmak) olarak tanımaya çalışmak.
2. İkinci Aşama: Hedef kitlenin bulunduğu bölgede gözlem yapmaya başlamak. Görünür olmaya çalışmak. Bu aşamada gereksiz müdahalelerde bulunmaksızın gözlem yapmak önemlidir. İkinci aşamada sokak çalışmacısı düzenli olarak bölgeye ziyaretler de bulunur. Böylece “tanıdık” bir yüz olmaya başlar.
3. Üçüncü aşama: Kendini tanıtma aşamasıdır. Kim olduğunuzu ve neden orada bulunduğunuzu açıklamanız gerekir. Bu aşamada, sadece hedef kitlenin değil aynı zamanda bölgede bulunan diğer sakinlerin (dükkân sahipleri vb.) sizi tanıması ve rolünüzü kavraması önemlidir.
4. Dördüncü aşama: Dördüncü aşamada hedef kitle ile mesleki ilişkinin kurulması gerekir. Bu aşamada hedef kitlede yer alan bir çocuk veya gençle kuracağınız güvene dayalı ilişkinin tüm gruba erişiminizi sağlayacağı unutulmamalıdır.
5. Beşinci aşama: Beşinci aşama destek ve müdahale aşamasıdır. Bu aşamada hedef kitle ile sağlıklı bir iletişim ve etkileşimin kurulmuş olması gereklidir.

Bu beş aşama boyunca sokak çalışmacısının sahip olduğu işlevler ve sorumluluklar, sokak çocukları özelinde “değerlendirme, ihtiyaç ve sorunlara yanıt vermek, eğitmek, toplumu harekete geçirmek, savunuculuk ve yönetim” olarak özetlenebilir

1- Aşağıdakilerden hangisi sokak sosyal hizmetinin tanımı ve kapsamı açısından ele alınana konulardan biri değildir?

a. Sokağın anlamı
b. Kent ve sokaklar
c. Sokak sosyal hizmetinin tanımı ve kapsamı
d. Sokak sosyal hizmetinin maneviyatla ilişkisi
e. Sokak sosyal hizmetine yönelik yurt dışı uygulamalar

2- Aşağıdakilerden hangisi Kut’a göre (1988) sosyal hizmet mesleğinin temel unsurlarından biri değildir?

a. Bilgi temeli ve değer sistemi
b. Toplum
c. Hizmet Kurumu
d. Müracaatçı
e. Pedagog

3. Aşağıdakilerden hangisi Uluslararası Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği (NASW) tarafından oluşturulan sosyal hizmet mesleğinin temel değerleri arasında yer almaz?

a. İnsan onuru ve değeri
b. Sosyal refah
c. İnsanlığa hizmet
d. Dürüstlük
e. Hak

4- AASW’ye göre sosyal hizmetin aşağıdakilerden hangisi temel amaçlarından biri değildir?

a. Bireylerin çıkarlarını ver haklarını desteklemek
b. Bireyler, gruplar ve toplumla çalışarak; bunların sosyal, ekonomik ve politik kaynaklara adil bir şekilde ulaşmaları ve bunları elde etmelerine yardımcı olmak
c. Müracaatçıların refahını artırmak için destek sağlamak
d. Yapılan eşitsizlikleri baskılayarak kanıksamaya çalışmak
e. Sosyal kaynakların adaletli dağılımı için destekleyici politikalar ve uygulamalar oluşturmak

5- Aşağıdakilerden hangisi (Higham, 2006) tarafından ifade edilen sosyal hizmetin değerleri arasında yer almaz?

a. İnsanlara saygı gösterme
b. Savunmasız bireylerin korunması için uygun müdahaleler geliştirme
c. Sosyal refah hizmetlerini artırma
d. Çağdaş toplum oluşturmak için farklı ve çeşitli kurum ve toplumlara saygı gösterme
e. Ayrımcılık, marjinalleşme ve sosyal dışlanmaya karşı mücadele etme

6- “Perakende alışverişte dönen sermaye artık, market ekonomisinin büyümesine yol açan ve her geçen gün sürekli sayıları artan hipermarketlerde kendini göstermektedir” aşağıdakilerden hangisi bu durumun öne çıkardığı, toplumsal yaşam faktörlerinden biri değildir?

a. Ekonomik açıdan; piyasada halk içinde karşılıklı olarak dönen sermaye, artık hipermarketler vasıtasıyla, halktan bankaya şeklinde tek taraflı olarak dönmeye başlamıştır.
b. Sosyal açıdan daha fazla tüketme hissi yaratır ve insanlararası ilişkilerde iyileşmeye yol açar.
c. Sokak ekonomisinde halk doğrudan üreticiden mal satın alabilmekte iken, market ekonomisinde halk malı, ikinci, üçüncü elden olabilmekte, yerli üretimden ziyade ithal üretim mallarına halkın talebini yönlendirmektedir.
d. Sokak ekonomisinde farklı statülerde olsalar dahi, o ekonominin içinde bulunan kişiler, birbirleriyle iletişim kurabilmekte, en azından toplumsal bir ilişki düzeyi yaratılabilmektedir. Ancak market ekonomisinde böyle bir ilişki yaşanmamaktadır.
e. Sokakta perakende alışverişinizi çeşitli yerlerden yaparak evinize gidebilirken, marketlere otomobil ile gidiş geliş özendirilmekte, marketten ihtiyacımız olmayan malları da almamızı teşvik etmektedir.

7- Aşağıdakilerden hangisi sokak çalışmasının temel amaçlarından biri değildir?

a. Ulaşılamayana ulaşmak
b. Motivasyon ve eşlik etmek
c. Sosyal eğitim
d. Yukarıdan aşağıya doğru yaklaşım (Bunu unutma aşağıdan yukarıya doğrusu)
e. Politik ve sosyal farkındalık

8- Aşağıdakilerden hangisi sokak çalışmasının kapsamı içinde yer almaz?

a. Bakım kurumlarındaki yaşlılar
b. Yardıma veya desteğe ihtiyaç duyan çocuklar, gençler ve yetişkinler,
c. Temel sosyal içerme ve sosyalizasyon alanlarından uzakta ve dışlanmış olan bireyler,
d. Kuralları reddettikleri için veya kurallar tarafından reddedildikleri için toplumsal aksaklıklardan maddesel, sembolik veya sosyal ilişkiler açısından zarar görenler,
e. Ulaşılamayanlar (mevcut örgüt ve kurumlar tarafından ulaşılamayanlar)

9- Aşağıdakilerden hangisi sokak çalışmasının aşamaları arasında yer almaz?

a. Birinci aşama: Çalışma yapılacak bölgeyi teorik (tarihsel, sosyal ve kültürel bağlamda incelemek) ve pratik (bölgedeki insanlarla konuşmak, anlamaya çalışmak) olarak tanımaya çalışmak.
b. İkinci Aşama: Hedef kitlenin bulunduğu bölgede gözlem yapmaya başlamak.
c. Üçüncü aşama: Kendini tanıtma aşamasıdır.
d. Dördüncü aşama: Dördüncü aşamada hedef kitle ile mesleki ilişkinin kurulması gerekir.
e. Beşinci aşama son değerlendirme aşamasıdır.

10- Aşağıdakilerden hangisi sokak çocukları özelinde sokak çalışmacısının sahip olduğu işlev ve sorumluluklardan biri değildir?

a. Değerlendirme
b. İhtiyaç ve sorunlara yanıt vermek
c. Eğitmek
d. Toplumu harekete geçirmek
e. Vaka yönetimi

Sokakta Çalıştırılan Çocuklar Konusunun Farklı Boyutlarıyla İncelenmesi

Ülkemizde 27 Ocak 1995’te yürürlüğe giren Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 1. maddesine göre 18 yaşına kadar olan herkes çocuk kabul edilmektedir. Çalışan çocuklar; Sosyoekonomik konumları gereği maddi kazanç elde etmek veya meslek edinmek amacıyla esnaf ve sanatkârlar yanında, sanayi iş kolunda, tarım sektöründe ve marjinal çalışma alanlarında üretime katılan on sekiz ve daha küçük yaşlardaki bireylerdir.

Yaş aralıklarına göre ILO’nun çocuk işçiliğine bakışını şu sınıflama daha net bir şekilde özetlemektedir:

• 5-11 yaş arası çocuklar için hafif işler dahi hoşgörü sınırları dışındadır (sıfır tolerans).
• 12-14 yaş arası çocuklar için ise sadece haftada 14 saatten az olmak koşulu ile tehlikeli olmadığı bilinen sektörlerde çalışmak çocuk işçiliği olarak kabul edilmez. Bu bir ekonomik faaliyet olarak değerlendirilir ve çocuk okuldan alıkonulmadıkça ve ruhsal-bedensel sağlığı ve gelişimi etkilenmedikçe hoş görülebilir.
• 15-17 arasındaki çocuklar için ise en düşük yaş ölçütünü yerine getirdikleri ve zorunlu eğitimlerini tamamladıkları sürece sıradan işlerde haftada 43 saate kadar çalışma izni verilmiştir. Buna göre haftada 43 saatten çok sıradan, tehlikeli olmayan bir işte bile olsa çalışmak bu yaş grubu için de tehlikeli olarak kabul edilmiş ve çocuk emeğinin en kötü biçimleri arasına sokulmuştur.

Çalışmanın biçimine göre çocuk işçiliği beş türde ifade edilmektedir:

• (1) Ev işleri (aile içi, ücretsiz, ev ve çocuk bakım işleri),
• (2) ev işi olmayan ücretsiz işler (ailenin geçimi için aileyle beraber yapılan ücretsiz işçiler ya da satışlar),
• (3) bağımlı ya da sözleşmeli işçilik (bazı ailelerin çocuklarını kredi ya da borç karşılığı kiralaması),
• (4) ücretli işçilik (mal ya da para karşılığı çalışma),
• (5) marjinal faaliyetler (işportacılık, çöp toplayıcılığı, dilencilik, fahişelik ya da hırsızlık gibi faaliyetler).

Aşağıdaki etkenlerden dolayı sokak çocuğu sayısı artmaktadır:

• Göç
• Çarpık kentleşme neticesinde oluşan sağlıksız yerleşim bölgeleri
• Aşırı nüfus artışı
• Düşük sosyoekonomik düzey
• Eğitimsizlik
• Parçalanmış aile
• Üvey anne-baba
• Sevgisizlik
• İhmal
• Aile içi şiddet
• Çocuk istismarı
• Çocuk haklarının yaşama geçmemiş olması.

Osmanlı’nın son döneminde, 1894 ve 1909’da çıkarılan “Men-i Tese’ül Nizamnamesi” ile “Serseri ve Mazanna-ı Sui Eşhas Hakkında Kanun”un daha çok İstanbul sokaklarında çalışarak para kazanan hamal, satıcı ve dilenci gibi sayıları gittikçe artan yoksul ve başıboş çocukları bir ölçüde de korumayı amaçladığı anlaşılmaktadır. Dilenciliği meneden nizamnamenin çıkarılmasının ardından, 1896 yılında açılan Darülaceze kimsesiz, yoksul ve terk edilen çocukların korunduğu belli başlı kurumlardan biri olmuş, bu görevini Cumhuriyet kurulduktan sonra da uzun yıllar sürdürmüştür.

1- Aşağıdakilerden hangisi William’ın sokak çocuklarını sınıflandırdığı kategorilerden biri değildir?

a. Sokaktan yarar sağlayanlar
b. Yetişkin statüsünü erken kabul edenler
c. Okuldan atılanlar
d. Yozlaştırıcı bir yabancılaşma durumunda olanlar
e. Ailesi tarafından terkedilmiş ailesiz çocuklar

2- ILO’ya göre kaç yaşın altında çalışmak kesinlikle yasaktır?

a. 7
b. 10
c. 12
d. 15
e. 18

3- Aşağıdakilerden hangisi çalışmanın biçimine göre çocuk işçiliğinin türlerinden biri değildir?

a. Ev işleri (aile içi, ücretsiz, ev ve çocuk bakım işleri)
b. Ev işi olmayan ücretsiz işler (ailenin geçimi için aileyle beraber yapılan ücretsiz işçiler ya da satışlar)
c. Bağımlı ya da sözleşmeli işçilik (bazı ailelerin çocuklarını kredi ya da borç karşılığı kiralaması)
d. Çocukların fuhuş karşılığında kiralanması
e. Marjinal faaliyetler (işportacılık, çöp toplayıcılığı, dilencilik, fahişelik ya da hırsızlık gibi faaliyetler).

4- “Kendi isteğiyle çalışan çocuk yoktur.” cümlesini literatüre kazandıran kişi aşağıdakilerden hangisidir?

a. Prof.Dr. Kasım Karataş
b. Prof.Dr. Doğan Cüceloğlu
c. Prof.Dr. Atalay Yörükoğlu
d. Prof.Dr. Emine Akyüz
e. Prof.Dr. Gürhan Fişek

5- Aşağıdakilerden hangisi çocuk işçiliğinin kötü biçimleri arasında yer almaz?

a. Kölelik
b. Zorla çalıştırma
c. Sokakta çalışma
d. Çok ağır işlerde çalışma
e. Çocuğun pornografi amacıyla kullanılması

6- Türkiye’de çocukların çalışmasının başlıca sebebi nedir?

a. Yoksulluk
b. İşsizlik
c. Engellilik
d. Geleneksel bakış
d. Ailelerin bilinçsizliği

7- Türkiye İstatistik Kurumu İstatistiklerle Çocuk-2012 çalışmasına göre, çocuk nüfusunun yüzde kaçı ekonomik işlerde çalışmaktadır?

a. 1
b. 5
c. 5,9
d. 10
e. 12

8- Aşağıdakilerden hangisi çocuk isçiliğinin temel nedenlerinden biri değildir?

a. Göç
b. Yoksulluk
c. Geleneksel bakış açısı
d. Eğitim olanaklarının yetersizliği
e. Çocukların bilinçsizliği

9- Ülkemizde İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Bursa, Gaziantep, Antalya, Mersin, Diyarbakır ve Şanlıurfa gibi metropol özelliği taşıyan şehirlerde sokak çocuğu sayısını artıran etken aşağıdakilerden hangisidir?

a. Çarpık kentleşme neticesinde oluşan sağlıksız yerleşim bölgeleri
b. Nüfusta azalma
c. Düşük sosyoekonomik düzey
d. Parçalanmış aile
e. Sevgisizlik

10- Bulutay; sokakta çalışan çocukları nasıl tanımlamaktadır?

a. Aile bağları çok zayıflamış
b. Aile bağları kopmuş
c. Sokaktaki çocuk gruplarını ailesi yerine koyan
d. Sokaktaki yaşamı benimsemiş
e. Sokağın tehlikelerini tam anlamıyla kavrayamamış

Sokakta Yaşayanlar: Evsizler ve Sokak Çocukları

Sokakta yaşayan çocuk; sokağı mesken tutarak günlük hayatının tamamını sokakta geçiren, yaşadıkları ortamlarda her türlü ihmal, istismar, sömürü ve kötü davranışa maruz kalan, aile veya yasal yakınlarıyla bağları kısmen ya da tamamen kopmuş, risklere karşı kendilerini koruyamayan çocuktur. UNICEF’e göre, sokak çocuğu: Yaşamı ve yaşam kaynakları için sokağı kendilerine mesken edinen, sorumlu yetişkinlerin gözetiminden ve yönlendirmesinden yoksun olan henüz yetişkinliğe ulaşmamış herhangi bir erkek ya da kız çocuğudur. Sokaktaki Çocuklar: Ailesinden giderek daha az destek alan, geçim sorumluluğunu sokaklarda, pazarlarda çalışarak paylaşmak zorunda kalan çocuklardır. Sokağın Çocukları: Günlük geçim mücadelelerini, ailelerinden hiçbir destek almaksızın, yalnız başlarına veren daha küçük bir gruptur. Sokak çocukları; sokağı mesken edinen, geceleri ya da bazı geceler evine dönmeyen, aile korumasından ve desteğinden bütünüyle ya da büyük ölçüde yoksun olan çocuklardır.

UNICEF’in “Çalışan Çocuklar ve Sokak Çocukları” isimli dokümanında gelişmekte olan ülkelerin sokaklarındaki çocukları, sahip oldukları aile desteğine göre üç kategoriye ayrılmaktadır:

• Aileleriyle İlişkisi Sürekli Olan Çocuklar
• Aileleriyle Zaman Zaman İlişki kuran Çocuklar
• Aile Desteğinden Tümüyle Yoksun Olanlar

Sokak çocuklarının karşılaştığı tehlikeler fiziksel tehlikeler, istismar ve sömürülme tehlikesi, psikolojik ve sosyal tehlikeler olmak üzere üç kategoride ele alınabilir. Sokak çocukları dört gelişim alanında risk taşımakta ve bu alanlara ilişkin dayanıklılık ve başa çıkma becerileri geliştirmektedirler:

• Fiziksel gelişimleri risk altındadır
• Duygusal gelişimleri risk altındadır
• Sosyal gelişimleri risk altındadır
• Bilişsel gelişimleri risk altındadır

Çocukları sokağa düşüren nedenlerle ilgili 2004 yılında yapılan Meclis Araştırması Komisyon Raporu’na göre sokakta yaşayan/çalışan çocukları bekleyen başlıca tehlikeler şu şekilde sıralanmıştır:

• Şiddet (arkadaşları veya başkaları tarafından uygulanan şiddet)
• Madde bağımlılığı (tiner, bali, esrar, hap, alkol, sigara ve diğer uyuşturucular)
• Suça karıştırılma (hırsızlık, adam yaralama ve suç örgütlerine katılmaya zorlanma)
• Cinsel istismar ve ticari cinsel sömürü aracı olarak kullanılma (taciz, tecavüz, fuhuşa sürüklenme)
• Sağlık sorunları (madde kullanımı ve olumsuz yaşam koşullarından kaynaklanan fiziksel ve ruhsal sorunlar)

Evsizlerin yaşam koşulları üç başlıkta incelenebilir. Bu durumların her biri onların yaşamını olumsuz etkileyen ve yaşam koşullarını zorlaştıran unsurlardır. Bunlar:

1. Maddi refah: yoksulluk ve maddi sorunları
2. Fiziksel ve zihinsel sağlık: hastalık durumları ve ruhsal sorunları
3. Güvenirlik olma: suç mağduru olma, hırsızlık, şiddet ve taciz

Evsizlerin yaşam koşullarında şu benzerlikler bulunmaktadır (Özdemir, 2010):

1. Uzun bir süre sığınacak bir yerinin olmaması veya sınırlı olanaklara sahip olunması,
2. Köprü altları, kapı eşikleri, arabalarda ve terkedilmiş binalarda, garlarda, otobüs duraklarında yaşayanlar,
3. Dinsel organizasyon ve kamusal yardım olanaklarından yararlanma ihtiyacı olduğu hâlde uzun süre yararlanamayanlar,
4. Ucuz otel ve motellerde uzun süre kalma durumunda olanlar,
5. Sıcak bir ev ortamı sağlayamayan harap, dökük (baraka vs.) mekânlarda yaşamak durumda olanlar.

Evsizleri zamansal, coğrafi ve tipografik olarak üç ana sınıfta toplayabiliriz:

Zamansal Sınıflama: Evsizler tarih ve zamana bağlı olarak gruplanır. Bunun türleri;

• a. Epizodik evsizler: Evsiz kalabilme olasılığı yüksek olan ve zaman zaman evsiz kalan kişilerdir.
• b. Geçici evsizler: Evsizlik süresi çok uzun olmayan evsizlerdir.
• c. Kronik evsizler: Kronik evsizler barınaklardan, otellerden, arkadaş evlerinden, tek odalı işgal edilmiş barakalardan yararlanamayan, evsizliği bir yaşam biçimi olarak seçen kişilerdir.
• d. Marjinal evsizler: Marjinal evsizler daha çok madde bağımlısı ve/veya akıl hastası olarak kabul edilmektedir.
• e. Döngüsel evsizler: Evsiz kalıp sonra evsizlikten çıkan fakat sonra yeniden evsiz kalan ve bunu döngüsel bir şekilde kısa süreler içerisinde tecrübe eden kişilerdir.

Coğrafi Sınıflama: Bu gruptaki evsizlere ait dört türden bahsedilebilir:

• a. Sokak topluluğu
• b. Evsizlere yönelik hostel veya barınaklarda kalanlar
• c. Otel veya oda-kahvaltı veren barınaklar gibi geçici yerleşim mekânlarında uzayan süreler ile kalan aileler
• d. Başkaları ile yaşayanlar

Tipografik Sınıflama: Bireylerin özellikleri ve gereksinimlerinden yola çıkarak yapılan tasnifi ifade eder. Bu grubun türleri ise;

• a. Sokak popülasyonu,
• b. Orta yaşta erkeklerden oluşan süreğen alkolikler,
• c. Süreğen psikotik hastalar,
• d. Duruma bağlı olarak dış güçlerin kurbanı olarak stres altındakiler,
• e. Evsiz aileler,
• f. Evsiz, bağlantısız gençler.

Evsizliğin nedenlerini açıklamaya çalışan dört teori: Sistematik nedenler teorisi, kişisel yetersizlik teorisi, mağdur teorisi, incinmişlik teorisi.

Evsizliğin nedenlerini açıklamaya çalışan dört teori vardır. Bunlardan birincisi, sistematik nedenler teorisidir. Bu teori; yetersiz veya başarısız ruh sağlığı politikaları, yüksek işsizlik oranı ve yetersiz konut gibi imkânların azlığını öne sürmektedir. İkincisi olan kişisel yetersizlik teorisine göre ise alkolizm, madde bağımlılığı, akıl hastalığı, sosyal ilişkilerin olmaması, sorumluluk almama, tembellik veya serbest yaşam biçimi evsizlik nedenleri arasında görülmektedir. Sistematik ve kişisel yetersizlik teorileri evsizliği; strese ve değişen yaşam koşullarına karşı tepki olarak açıklamaktadırlar. Buna karşılık üçüncü model olan “mağdur modeli” stres dolu yaşam olaylarının ötesinde, bireyin çetin yaşam koşullarında yardımsız kalması olarak evsizliği açıklamaktadır. Dördüncü model ise “incinmişlik modeli” olarak ifade edilmektedir. Bu modele göre evsizlik; yeterli sosyal desteklerin ve sorun çözme becerilerinin olmaması olarak açıklanmaktadır.

Evsizlere Yönelik Sosyal Müdahale Süreci

• Acil Yardım Hizmetleri: Acil yardım hizmetleri; barınma, yemek, giysi ve parasal yardımlardan oluşmaktadır. Bu birim, evsizlerin kuruma kabulünü sağlar. Özel ve acil ihtiyaçların karşılanmasını gerçekleştirir. Acil yardım hizmetleri, evsizlerin olumsuz yaşam koşullarına karşın; geçici bir dinlenme, barınma ve korunma sağlamaktadır.
• Geçiş Hizmetleri: Geçiş hizmetleri, evsizlere iş yardımı, sosyal hizmetler, sağlık hizmetleri, ruh sağlığı hizmetleri ve eve geçiş yardımlarını kapsamaktadır. Geçici yerleşmeler, evsizlik sorununun çözümünde önemli bir yer tutmaktadır. Bu aşama, evsizliğin çözümüne ilk adım olarak değerlendirilebilir.
• Dengeleyici Hizmetler: Dengeleyici hizmetler; ev hazırlık programı, iş ve destekleme hizmetlerinden oluşmaktadır. Bu hizmetlerin ana hedefi, bireyleri, yaşam döngüsü çerçevesinde dengeye ulaşıncaya kadar desteklemektir.
• Destekleyici veya kalıcı hizmetler: Bu hizmetler evsizlerin süreç sonunda sürekli kalabilecekleri ve alışmaları gereken ortamı hazırlayıcı hizmetlerdir. Müracaatçılara sürekli kalacakları yer hakkında bilgi verilir ve güvenli bir ortama yerleştirilirler.

5237 Sayılı Türk Ceza Kanununun 6 ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nun 3. maddesine göre çocuk; daha erken yaşta ergin olsa bile on sekiz yaşını doldurmamış kişiyi ifade eder. Bu kapsamda çocuklar, korunma ihtiyacı olan çocuk ve suça sürüklenen çocuklar olarak aşağıdaki şekilde tanımlanmıştır:

• Korunma ihtiyacı olan çocuk: Bedensel, zihinsel, ahlâkî, sosyal ve duygusal gelişimi ile kişisel güvenliği tehlikede olan, ihmal veya istismar edilen ya da suç mağduru çocuğu,
• Suça sürüklenen çocuk: Kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiası ile hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiilden dolayı hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuğu, ifade eder.

Belediyeler Kanunu çerçevesinde dilencilik yapanlara kanuni müeyyideler uygulanmaktadır. Dilencilik, değişik tedbir ve müdahalelerle ortadan kaldırılması gereken önemli bir sosyal risk, sosyal ve ahlâkî sapma, sosyal adaleti tahrip eden haksızlık ve bir suç unsurudur. Bu riskleri şöyle sıralayabiliriz:

• Sosyal Risk
• Sosyal ve Ahlaki Sapma
• Sosyal Adaletin Zedelenmesi
• Suç Unsuru Olma

1- Aşağıdakilerden hangisi sokakta yaşayan gruplardan biri değildir?

a. Çocuklar
b. Yaşlılar
c. Engelliler
d. Boşanmışlar
e. Evsizler

2- Evsizliğin tarihçesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

a. İnsanlık tarihi kadar eskidir.
b. Endüstri dönemi ile başlamıştır.
c. Tarım toplumlarında görülmeye başlanmıştır.
d. Modern çağın bir getirisidir.
e. Gelişmemiş ülkelerde görülür.

3- Aşağıdakilerden hangisi evsiz kalmanın nedenlerinden biri değildir?

a. Fiziksel şiddet
b. Taciz
c. Ekonomik nedenler
d. Yetersizlik
e. Dışlanmışlık

4- Aşağıdakilerden hangisi sokakta yaşamanın, ilişkilerin zayıflamasına neden olduğu durumlardan biri değildir?

a. Aile
b. Arkadaş
c. Okul
d. Komşu
e. İşyeri

5- Aşağıdakilerden hangisi sokak çocuklarının risk taşıdıkları gelişim alanlarından biri değildir?

a. Fiziksel gelişimleri
b. Duygusal gelişimleri
c. Sosyal gelişimleri
d. Bilişsel gelişimleri
e. Motor gelişimleri

6- “Evsiz kalabilme olasılığı yüksek olan ve zaman zaman evsiz kalan kişiler” olarak ifade edilen evsizler tipi aşağıdakilerden hangisidir?

a. Geçici evsizler
b. Kronik evsizler
c. Marjinal evsizler
d. Epizodik evsizler
e. Döngüsel evsizler

7- Evsizler için yeterli sosyal desteklerin ve sorun çözme becerilerinin olmaması temel felsefesinden hareketle evsizliğin nedenlerini açıklayan model aşağıdakilerden hangisidir?

a. Sistematik Nedenler Teorisi
b. Kişisel Yetersizlik Teorisi
c. Mağdur Teorisi
d. İncinmişlik Teorisi
e. Dışlanmışlık Teorisi

8- Aşağıdakilerden hangisi çalışan çocukların ortak özelliklerinden biri değildir?

a. Erkek çocuk olma
b. Düşük gelirli aileden gelme
c. Çok nüfuslu ailede yaşama
d. Ekonomik yetersizlik
e. Günlük çalışma sürelerinin uzun olması

9- I. İşsizlik ve yoksulluk
II. Hastalık ve engellilik
III. Bunalma
IV. Yolda kalma
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri dilenmenin şuuraltı savunma mekanizmalarındandır?

a. Yalnız I
b. I-IV
c. I-II- ve III
d. I-II-IV
e. II, III, IV

10- Aşağıdakilerden hangisi dilencilikle sosyal mücadele unsurlarından biri değildir?

a. Sosyal risk
b. Damgalanma
c. Ahlaki sapma
d. Sosyal adaletin zedelenmesi
e. Suç unsuru olma

Sokakta Yaşayanlara Yönelik Kurumsal Hizmetler ve Uygulamalar

Barınma evleri; evsiz, sokakta kalmış, yolda kalmış, evlerinden kısa vadeli kaçmış kimselerin durumlarındaki aciliyet ortadan kalkıncaya kadar geçici olarak barındıkları kuruluşlardır. Belediyeler tarafından oluşturulan bu kuruluşlar yerel imkânlarla ve belediyelerin kendi insiyatifi ile yürütülen hizmetleri kapsamaktadır. Çünkü kendine ait bir yönetmeliği ve yol haritaları yoktur.

Bazı evsizler doğal olarak kuralları olan bu kuruluşları tercih etmemekte ve sokakta yaşamayı yeğlemektedir (özellikle kronik evsizler).

• Ankara Şehirlerarası Terminal İşletmesi
• Ankara Valiliği Kimsesizler Oteli
• Ankara Büyükşehir Belediyesi Barınma Evi
• İstanbul Büyükşehir Belediyesi Metin Oktay Spor Tesisleri
• Bursa Büyükşehir Belediyesi Barınma Evi
• İzmir Müyesser Turfan Güçsüzler Evi

Sokak Çocukları İçin “Beyaz Ev Projesi”: “Beyaz Ev” projesinini amacı, çocukları belirli merkezlerde toplayarak insanca yaşam imkânlarına kavuşturmak, sokağın acımasızlığından uzaklaştırarak topluma zararlı değil faydalı bir vatandaş durumuna getirmek ve böylece kent güvenliğine katkıda bulunmaktır.

Suç mağduru, suça sürüklenen ve sokakta yaşayan çocuklara hizmet veren merkezlerin çocukların özelliklerine göre farklı isimlerle (Çocuk ve Gençlik Merkezleri, Koruma Bakım ve Rehabilitasyon Merkezleri ve Bakım ve Sosyal Rehabilitasyon Merkezleri) adlandırılması, çocukların korunmaya muhtaçlığı ve mağduriyetlerine işaret ettiğinden, 19.02.2014 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6518 sayılı Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’da Çocuk Destek Merkezi olarak yeniden tanımlanmıştır

Çocuk Destek Merkezlerinde uygulanacak Psikososyal Destek ve Müdahale Programı geliştirilmesi amacıyla Bakanlık yetkilileri, saha çalışanları ve akademisyenlerden oluşan bir çalışma grubu tarafından Çocuk Destek Merkezlerinde kalan çocuklara ve ailelerine yönelik Anka Çocuk Destek Programı geliştirilmiştir. Anka Çocuk Destek Programı, Avrupa Birliğinin finansmanlığında UNICEF’in teknik desteği ile Türkiye‘de Çocuklar İçin Adalet Projesi kaynakları kullanılarak oluşturulmuştur.

SOKAKTA YAŞAYANLARA YÖNELİK SİVİL GİRİŞİMLERİN HİZMETLERİ VE UYGULAMALARI

• Maltepe Üniversitesi Sokakta Yaşayan ve Çalışan Çocuklar İçin Uygulama ve Araştırma Merkezi
• Umut Çocukları Derneği
• Ankara Büyükşehir Belediyesi Sokakta Çalışan Çocuklar Merkezi

Sosyal hizmetin işlevleri Duyan tarafından aşağıda ifade edilmektedir:

• Değerlendirme
• Tanı
• İnceleme/Tanımlama
• Destek/Yardım
• Danışmanlık
• Savunuculuk
• Muktedir kılıcılık
• Havale
• Örgütleme
• Harekete geçirme
• Müzakere etme
• Değiş tokuş

1- Aşağıdakilerden hangisi IFSW’nin eski sosyal hizmet tanımında yer almaz?

a. Sosyal hizmet toplumda var olan engelleri, eşitsizlikleri ve adaletsizlikleri ele alır.
b. Krizlere ve acil durumlara olduğu kadar, günlük kişisel ya da sosyal sorunlara da yanıt verir.
c. Sosyal hizmet, insanlara ve çevrelerine yönelik bütüncül odağıyla tutarlı olarak pek çok vasıf, teknik ve etkinlik kullanır.
d. Sosyal hizmet müdahaleleri öncelikle insan odaklı psikososyal süreçlerden sosyal politika, planlama ve kalkınmaya dâhil olmaya kadar değişiklik gösterir.
e. Sosyal hizmet müdahalesi, farklılıklara saygıyı içerir.

2- Aşağıdakilerden hangisi IFSW’nin yeni sosyal hizmet tanımında vurgulananlardan biri değildir?

a. Sosyal hizmet, sosyal değişme ve gelişme
b. Sosyal bütünleşme, insanların özgürleşmesi ve güçlenme
c. Sosyal adalet ve insan hakları
d. Farklılıklara saygı
e. Krizlere ve acil durumlara olduğu kadar, günlük kişisel ya da sosyal sorunlara da odaklanma

3- Aşağıdakilerden hangisi sosyal hizmet uzmanın müdahalelerindeki amaçlardan biri değildir?

a. Birey, aile, grup ve toplumun sorun çözme ve başetme kapasitelerini geliştirme
b. Psikososyal işlevselliğin sağlanması
c. Tedavi edici ve tanı koyucu çalışmalara ağırlık verilmesi
d. Sosyal değişimin desteklenmesi
e. İnsan ihtiyaçlarının karşılanması

4- Evsizliği önlemek amacıyla 2008-2013 yılları içinde “Eve Giden Yol” isimli politikayı başlatan ülke aşağıdakilerden hangisidir?

a. Fransa
b. İrlanda
c. Danimarka
d. İngiltere
e. Norveç

5- Aşağıdakilerden hangisi evsizlerin yaşadığı yerlerden biri değildir?

a. Sokaklar
b. Terk edilmiş evler
c. Otobüs durakları
d. Parklar
e. Geleneksel konutlar

6- Aşağıdakilerden hangisi evsizlere yönelik kurumsal hizmetler kapsamında incelenen kurumlardan biri değildir?

a. Ankara Şehirlerarası Terminal İşletmesi
b. Ankara Büyükşehir Belediyesi Barınma Evi
c. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Metin Oktay Spor Tesisleri
d. Gaziantep Spor Salonu
d. İzmir Müyesser Turfan Güçsüzler Evi

7- Aşağıdakilerden hangisi sokak çocukları için “Beyaz Ev Projesi” kapsamında yer almaz?

a. Sokak çocuklarının dine yönelmelerinin sağlanması
b. Sistemin uygulanması ile sokak çocuklarının kontrol altında tutulması
c. Sokak çocuklarının da bir değer olduklarının hatırlatılması
d. Kötü niyetli kişiler tarafından, kötü niyetli amaçlarla kullanılmaları önlenmesi
e. Sisteme uyum sağladıklarında topluma faydalı bireyler olmaları

8- Çocuk Destek Merkezleri Yönetmeliği hangi yıl çıkmıştır?

a. 2011
b. 2012
c. 2013
d. 2014
e. 2015

9- Aşağıdakilerden hangisi Anka Çocuk Destek Programı bileşenlerinden biri değildir?

a. Bireysel İhtiyaç ve Risk Değerlendirme Formu
b. Destekleyici Ortam Bileşenleri
c. Grup Çalışmaları
d. Personel İçin Yaklaşım İlkeleri
e. Toplumla Çalışma

10- Türkiye’deki Çocuk Destek Merkezi sayısı aşağıdakilerden hangisidir?

a. 20
b. 28
c. 43
d. 67
e. 70

Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü
MADDE 355 – (1) Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır:

• a) Her türlü koruyucu, teşhis, tedavi ve rehabilite edici sağlık hizmetlerini planlamak, teknik düzenleme yapmak, standartları belirlemek ve bu hizmetler ile sunucularını sınıflandırmak, bununla ilgili iş ve işlemleri yaptırmak,
• b) Organ ve doku nakli, kan ve kan ürünleri, diyaliz, üremeye yardımcı tedavi, evde sağlık, yanık, yoğun bakım gibi özellikli planlama gerektiren sağlık hizmetlerini planlamak ve bu hizmetleri sunan kurum ve kuruluşlar arasında koordinasyonu sağlamak,
• c) Kamu ve özel hukuk tüzel kişileri ile gerçek kişilere ait sağlık kurum ve kuruluşlarına izin vermek ve ruhsatlandırmak, bu izin ve ruhsatları gerektiğinde süreli veya süresiz iptal etmek,
• ç) Sağlık hizmetlerinin ücret tarifelerini belirlemek veya tasdik etmek,
• d) Hasta hakları ile hasta ve çalışan güvenliğine yönelik düzenleme yapmak,
• e) Sağlık kurum ve kuruluşlarının mevzuat ile belirlenen politika ve düzenlemelere uyumunu denetlemek, gerekli yaptırımları uygulamak,
• f) Planlama ve standartlar oluşturulması için gerekli komisyonları kurmak,
• g) Sağlık kurum ve kuruluşları ile hizmetten faydalananlar arasında doğabilecek ihtilafların çözümüne yönelik usûlleri belirlemek,
• ğ) Geleneksel, tamamlayıcı ve alternatif tıp uygulamaları ile ilgili düzenleme yapmak ve sağlık beyanı ile yapılacak her türlü uygulamalara izin vermek ve denetlemek, düzenleme ve izinlere aykırı faaliyetleri ve tanıtımları durdurmak,
• h) Sağlık hizmetlerinde kalite ve akreditasyon kuralları belirlemek ve uygulanmasını sağlamak,
• ı) Sağlık turizmi uygulamalarının geliştirilmesine yönelik düzenlemeler yapmak, ilgili kurumlarla koordinasyon sağlamak,
• i) İlgili mevzuat çerçevesinde kişisel verilerin korunmasına ve veri mahremiyetinin sağlanmasına yönelik düzenleme yapmak,
• j) Tıpta uzmanlık eğitimi ile ilgili iş ve işlemleri yürütmek,
• k) Sağlık insan gücü planlaması yapmak, sayı ve nitelik olarak ihtiyaca uygun insan gücü yetiştirilmesi için ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapmak,
• l) Mevcut sağlık insan gücünü, kamu ve özel kurum ve kuruluşlar düzeyinde planlamak ve istihdamın bu plan çerçevesinde yürütülmesini denetlemek,
• m) Sağlık meslek mensuplarının uyum, hizmet içi eğitim, sertifikalı eğitim, görevde yükselme ve unvan değişikliği eğitimleri ve benzeri eğitimleri ile ilgili düzenlemeleri yapmak, koordine etmek, kredilendirme, izleme ve denetimini sağlamak,
• n) İlgili kuruluşlarla işbirliği yaparak sağlık mesleklerinin standartlarını belirlemek, eğitim müfredatlarının kanıta dayalı olarak güncellenmesini ve geliştirilmesini sağlamak, sağlık meslek mensuplarının sertifikasyonu ile ilgili işleri yapmak veya yaptırmak,
• o) Sağlık meslek mensuplarının tescil işlemlerini yapmak, kayıtlarını tutmak, personel hareketlerini takip etmek,
• ö) Bağlı kuruluşların sağlık hizmetleri sınıfına ait personelinin ihtiyaç planlamasını yapmak,
• p) Bakan tarafından verilen diğer görevleri yapmak.

Sosyal Çalışmacı Ünvan Değişikliği Sınavı Konular ve Çıkmış Sorular 8