Kültür ve Medeniyetimize Yön Verenler 1 Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 16

KILIK KIYAFET

Giyim tarzı ve anlayışı simgesel anlatım gücünü ifade eder. İnsanların yaşadığı coğrafyayı, mensup olduğu topluluğu, hangi dinden olduğu çoğu kez bu simgesel anlatım gücüyle anlaşılabilir. İnsan vücudunu korumak amacıyla üretilen giysiler; doğal çevre, coğrafi konum, iklim, ekonomik ve toplumsal yapı, din ve inanışların etkisi gibi çeşitli etkenlerle biçimlenmiş ve çeşitlenmiştir. Türkler de yaşadıkları coğrafyanın özelliklerine göre çok çeşitli kıyafetler üretmiş ve kullanmışlardır. Farklı kültürlerle etkileşimin artması, yaşam koşullarının değişmesi gibi nedenlerle de Türklerin giyim tarzında önemli değişimler meydana gelmiştir. Bütün bu değişimlere rağmen Türk halkı kendi kültürünü ve kimliğini yansıtan geleneksel giysilerini tamamen terk etmemiş; günlük yaşamında, düğün, sünnet, bayramlar gibi özel günlerde geleneksel giysilerini kullanmaya devam etmiştir. Geleneksel Türk kıyafetlerine örnek olarak börk (başlık), fes, pantolon, çakşır, şalvar, kuşak, mintan, hırka, cepken, yelek, bindallı, üç etek, kaftan, ferace, pabuç, yemeni, çarık ve çizme sayılabilir.

Aşağıdaki görseli inceleyiniz. Görselde yer alan kültürel unsurlarımızdan seçtiğiniz iki unsurla ilgili bir araştırma yapınız. Araştırmanızda elde ettiğiniz bilgileri sınıfta arkadaşlarınızla paylaşınız.

Türkiye UNESCO’ya En Çok Kültürel Unsur Kaydettiren 5 Ülke Arasında Yer Alıyor.

Meddahlık (Public Storytelling)

• UNESCO Kayıt Yılı: 2008
• Tanım: “Meddah”, tek başına İstanbul kahvehaneleri, hanlar, camiler ve kiliseler gibi halka açık yerlerde doğaçlama hikâyeler anlatan bir halk sanatçısıdır. Amacı eğlendirmek, öğretmek ve düşündürmektir.
• Köken ve Gelişim: Orta Asya’dan başlayarak Anadolu’ya uzanan bir geleneğin önemli halkalarından biridir. Bu kök salışı; Osmanlı yoluyla Kafkaslar ve Orta Doğu ile etkileşimle şekillenmiştir.
• Sahne ve Sunum: Meddahlar bir masa, sandalye ya da gömleğin kol düğmelerine taktıkları mendil gibi basit aksesuarlarla canlandırma yapar. Dinleyiciyle doğrudan etkileşime girer.
• Toplumsal Rolü: Anlatılan öykülerde ahlaki değerler, geleneksel hikâyeler ve sosyal mesajlar öne çıkar. Bir anlamda köy ve kent kültürünün taşınmasında köprü görevi üstlenir.

Mevlevi Sema Töreni (Whirling Dervishes Ceremony)

• UNESCO Kayıt Yılı: 2008 (Masterpiece of the Oral and Intangible Heritage unvanı 2005’de alındı)
• Kimler Yapar: 1273 yılında Konya’da Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin öğretileriyle kurulan Mevlevî tarikatı tarafından icra edilir. Dervişlere “semazen” denir.
• Ritüelin Amacı ve Anlamı: Semazenler, “hatırlama” (dhikr) eylemi içinde ilahi aşkı temsil eden sema yaparlar. Bu semada gövde sağa-sola dönerek, insan ile ilahi arasındaki birlik simgelenir.
• Ne Zaman Yapılır: En meşhuru, Mevlânâ’nın vefat yıldönümü olan 17 Aralık’ta Konya’da Seb‑i Arûs (Düğün Gecesi) olarak bilinen sema törenidir.
• Görsel ve Manevî Unsurlar:
  • Semazenler beyaz elbise (tennüre), kuşak, cübbe (destegül) ve başta sikke ile sahnededirler.
  • Müzik eşlik eder: ney, keman, kudüm gibi enstrümanlarla “ayın” adı verilen özel ritüel müziği çalınır.