5. yüzyılda Orhun Nehri kıyısında büyük bir Türk kenti varmış. Türkler göçebe bir hayat yaşadıklarından daha çok hayvancılıkla uğraşırlarmış. Parçanın anlam bütünlüğünü bozan cümle hangisidir?

(I) 5. yüzyılda Orhun Nehri kıyısında büyük bir Türk kenti varmış. (II) Türkler göçebe bir hayat yaşadıklarından daha çok hayvancılıkla uğraşırlarmış. (III) Daha sonra bu kent bilinmeyen nedenlerden dolayı terk edilmiş. (IV) Bölgeye gelen Çinliler bu ülkedeki kalıntıları bulunca, tarihe büyük bir saygı gösterip onları koruma altına almışlardır. (V) Hatta bunların Türk yazıtları olduğunu belirten Çince bir yazı eklemişler. (VI) Bu yazıtların okunmasında Çince yazılardan yola çıkıldığı bilinmektedir.

Parçanın anlam bütünlüğünü bozan cümle hangisidir?

A) I
B) II
C) III
D) IV
E) V

Doğru cevap: B) II

Neden mi?

Parçanın genel konusu, 5. yüzyılda Orhun Nehri kıyısında kurulmuş olan büyük bir Türk kenti ve bu kentin daha sonra terk edilmesi üzerine yoğunlaşmaktadır. Ancak II. cümle olan “Türkler göçebe bir hayat yaşadıklarından daha çok hayvancılıkla uğraşırlarmış.” bu genel akışa uymamaktadır.

İşte neden bu cümle parçanın anlam bütünlüğünü bozuyor:

• Genelleme Hatası: Bütün Türklerin her dönemde göçebe bir hayat yaşadığı ve sadece hayvancılıkla uğraştığı genel bir yargıdır. Bu, tarihsel süreç içerisinde Türklerin yerleşik hayata geçtiği ve farklı uğraşlara sahip olduğu gerçeğiyle çelişir.
• Odak Kayması: Parça, belirli bir kent ve bu kentin tarihi üzerine odaklanırken, II. cümle tüm Türklerin yaşam tarzı hakkında genel bir bilgi vererek konudan uzaklaşır.
• Zaman ve Mekan Uyumsuzluğu: 5. yüzyılda Orhun Nehri kıyısında büyük bir kent kurulmuş olması, Türklerin o dönemde sadece göçebe bir hayat yaşadığı ve hayvancılıkla uğraştığı iddiasını zayıflatır.

Diğer cümleler neden doğru:

• I, III, IV ve V: Bu cümleler, parçanın ana temasını destekleyen ve kronolojik bir sırayı takip eden bilgiler içerir. Orhun Vadisi’nde büyük bir Türk kenti olduğu, bu kentin terk edildiği, Çinlilerin bölgeye gelerek kalıntıları bulduğu ve bu kalıntıları koruduğu gibi bilgiler, parçanın anlam bütünlüğünü güçlendirmektedir.

Sonuç olarak:

II. cümle, parçanın genel akışından kopuk bir bilgi vererek anlam bütünlüğünü bozmaktadır. Bu cümle çıkarıldığında parça, Orhun Vadisi’ndeki Türk kenti ve bu kent hakkındaki tarihi bilgileri daha tutarlı bir şekilde sunacaktır.

Özetle: Parçanın anlam bütünlüğünü bozan cümle, Türklerin genel yaşam tarzı hakkında yanlış ve genelleştirici bir bilgi veren II. cümledir.