5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 121

5. Etkinlik

Metni tür ve biçim yönünden daha önce ezberlediğiniz “Bayrağımın Türküsü” metniyle karşılaştırınız.

PADİŞAHA SU HEDİYE EDEN ADAM

• Tür: Hikâye / Öykü
• Biçim: Nesir (düz yazı)

BAYRAĞIMIN TÜRKÜSÜ

• Tür: Şiir
• Biçim: Nazım (dizeler hâlinde yazılmıştır)

6. Etkinlik

a. Ünlü düşmesi ve ünlü daralmasıyla ilgili verilen bilgileri okuyunuz.

• Ünlü düşmesi: İki heceli bazı kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecelerindeki dar ünlüler (ı, i, u, ü) düşer.
  Örnek: ağız → ağzı, beyin → beynimiz
• Ünlü daralması: Dilimizde “a” ve “e” geniş ünlüleriyle biten kelimelere “y” ünsüzüyle başlayan bir ek getirildiğinde, kelimenin sonundaki geniş ünlüler daralarak “ı, i, u, ü” dar ünlülerine dönüşür.
  Örnek: koşma-yor → koşmuyor, dile-yor → diliyor, sevm-e-yor → sevmiyor

b. Okuduğunuz metinde geçen ünlü düşmesine ve ünlü daralmasına uğramış kelimeleri bularak altlarını çiziniz. Ardından bu ses olaylarına aşağıdaki gibi ikişer örnek yazınız.

Ünlü düşmesi örnekleri:

• Halife ağzıyla (ağız + ıyla)
• Adamın oğlunu (oğlu + nu)

Ek örnekler:

• burun → burnu
• alın → alnı

Ünlü daralması örnekleri:

• öneriyor (önereyor → öneriyor)
• düşünüyor (düşüneyor → düşünüyor)

Ek örnekler:

• arıyor (ara-yor)
• diliyor (dile-yor)

Soru: Sizce dilimizdeki bu ses olayları neden önemlidir?
Cevap: Çünkü ünlü düşmesi ve ünlü daralması, Türkçenin akıcı ve kolay söylenişini sağlar. Konuşma ve yazıda dilimizi daha uyumlu ve düzenli hâle getirir.