5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 79

SÜRTÜNME KUVVETİ

Oyuncak arabalarla oynarken kimi zaman onları yarıştırırız. Oyuncak arabamız ne kadar hızlı ve uzağa giderse gitsin, bir süre sonra yavaşlar ve durur. Aynı şekilde topa vurduğumuzda hareket eden top, bir süre sonra yavaşlayarak durur. Bisikletle hareket hâlindeyken fren yaptığımızda bisiklet de bir süre sonra yavaşlayarak durur.

Peki, hareketli bir cismi yavaşlatan veya durduran etki nedir?

Hareket eden oyuncak araba ile yerde yuvarlanan top, sürtünme kuvveti nedeniyle gittikçe yavaşlar ve bir süre sonra durur. Bisiklet kullanırken fren yaptığımızda fren pabuçları janta dokunur, iki yüzey arasındaki sürtünme kuvveti bisikletin yavaşlamasını sağlar.

Cisimler, temas ettikleri yüzey ile etkileşim hâlindedir. Herhangi bir cisim, bir yüzey üzerinde hareket ettirilmeye çalışıldığında bir tür dirence maruz kalır. Harekete karşı oluşan bu direnç, sürtünme ile ilgilidir. Cisim ile temas ettiği yüzey arasında oluşan etkiye sürtünme kuvveti denir. Sürtünme, temas gerektiren bir kuvvettir.

Sürtünme kuvvetinin büyüklüğü, birbirine temas eden yüzeylerin pürüzlü veya kaygan olup olmamasına göre değişir.

Buz pateni yaparken giyilen ayakkabının altı ile zemin arasındaki sürtünme azdır. Arabaların tekerlekleri ile toprak zemin arasında ise sürtünme fazladır. Bu fark, zeminin kaygan ya da pürüzlü olmasıyla ilgilidir. Cam, buz ve mermer gibi az pürüzlü yüzeylerde sürtünme az iken; toprak, halı ve kumaş gibi çok pürüzlü yüzeylerde sürtünme fazladır.

Tamamen pürüzsüz bir yüzey yoktur. Pürüzsüz olduğu düşünülen yüzeyler mikroskopla incelendiğinde bu yüzeylerin az da olsa pürüzlü olduğu görülür.