5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 156

Bilgi Kütüphanesi

Henüz televizyonun icat edilmediği yıllarda insanların eğlence kaynaklarından biri de gölge oyunlarıydı. İnsanlar bir araya gelerek ışık kaynağının önünde figürler oynatır ve eğlenirlerdi.

Gölgenin boyu, Güneş’in veya farklı bir ışık kaynağının konumuna göre değişir. Işık, cisimlerin üzerine dikey yakın bir açıyla gelirse gölge boyu kısa; eğik bir açıyla gelirse gölge boyu uzun olur. Güneş ışınları, güneş doğarken ve batarken Dünya’ya eğik bir açıyla geldiği için cisimlerin gölge boyu uzundur. Öğle saatlerinde ise Güneş ışınları Dünya’ya dikeye yakın bir açıyla geldiği için cisimlerin gölge boyu kısadır.

Bilgi Kütüphanesi

Bir düzlem ortasına dikilmiş bir çubuğun, bu düzlem üzerine farklı zamanlarda düşen gölgesine bakılarak saati gösteren bölümler çizilmiş araca güneş saati denir. Uzun yıllar önce, insanlar zamanı tahmin etmek için gölgelerin uzunluğundan yararlanarak güneş saati yapmışlardır. Güneş saatleri, özellikle saatlerin olmadığı dönemlerde insanların en çok kullandığı araçlardan biri olmuştur. İnsanlar bu doğrultuda gölgelerinin uzunluk ve yönlerinden de faydalanmışlardır. Gölgenin boyu, cismin yüksekliğine ve ışık kaynağının konumuna bağlıdır. Gölgenin yönü ise ışık kaynağının gökyüzündeki yerine bağlı olarak değişmektedir.

Açıklamalar

• Gölge oyunları: Işığın önünde cisimlerle oynanan ve figürler oluşturulan bir eğlencedir.
• Gölgenin boyu: Işığın geliş açısına bağlıdır.
  • Dikey açı → gölge kısa.
  • Eğik açı → gölge uzun.
• Güneşin etkisi:
  • Sabah ve akşam → gölge uzun.
  • Öğle → gölge kısa.
• Güneş saati: Bir çubuğun gölgesine bakılarak zamanın tahmin edilmesini sağlayan eski bir zaman ölçme aracıdır.

Soru:
Öğle vakti güneş tam tepede iken gölgeler neden en kısa halini alır?

Cevap:
Çünkü güneş ışınları bu anda yere dikeye en yakın açıyla gelir. Işık dik geldiğinde cisimlerin gölgesi kısalır.