Sosyal Çalışmacı Ünvan Değişikliği Sınavı Konular ve Çıkmış Sorular 29

YAŞLILIK MEVZUATI

Yaş, biyolojik ve kronolojik yaş olarak ikiye ayrılır. Kronolojik yaş tüm insanlarda aynı olduğu halde biyolojik yaş bireylere göre değişir. Kronolojik yaş, doğumdan başlayarak içinde bulunulan zamana kadar geçen yılların toplamıdır. Biyolojik yaş, içinde bulunulan biyolojik basamağın zaman birimi
olarak gösterilmesidir. Dünya Sağlık Örgütü, 1963 yılında yaşlanmayı kronolojik olarak ele almış ve 3 aşamaya ayırmıştır.
– Orta Yaşlılar ( 45 – 59 yaş)
– Yaşlılar (60 – 74 yaş)
– İleri Yaşlılar (75 + yaş)

Ülkemizde yürürlükte bulunan yaşlılık mevzuatını, bakım hizmetleri, sosyal güvenlik uygulamaları ve sosyal yardımlar olarak üç grupta sınıflandırmak olanaklıdır. Yaşlılığın temel belirleyicisi kronolojik yaştır ve 60 yaşın üstündeki kişiler yaşlı olarak çeşitli yasal haklara sahip olmaktadırlar.

1982 Anayasasının 61. maddesi sosyal hizmetler alanına giren grupları açık bir şekilde belirlemiş, korunmaya, bakıma, yardıma ve rehabilitasyona muhtaç çocuk, sakat ve yaşlılara öncelik tanıyarak, devletin bu alanda gerekli teşkilat ve tesisleri kurması veya kurdurması hükmünü getirmiştir. 1982 Anayasasının 61. maddesi doğrultusunda hazırlanan ilk temel kanun, bugün mülga olan 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu’dur. Yaşlılara yönelik kurumsal bakım hizmetlerini düzenleyen temel yasa, bugün mülga olan, 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu olmuştur.

Yaşlı bakımı hizmetlerinin kamusal sorumluluğu 2011’de çıkan 633 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’na verilmiştir. 2011’de yürürlüğe giren 633 sayılı Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı kurulmuştur. Yaşlılara yönelik sosyal hizmetlerin planlanması ve uygulanmasında sorumlu kurum Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’na bağlı bulunan Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü’dür. Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü, yaşlı bakımı hizmetlerini 4 temel yönetmeliğin hükümleri doğrultusunda yürütmektedir.

• 2001’de yürürlüğe giren, Huzurevleri ile Huzurevi Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezleri Yönetmeliği,
• 2008’de yürürlüğe giren, Özel Huzurevleri ile Huzurevi Yaşlı Bakım Merkezleri Yönetmeliği,
• 1987’de yürürlüğe giren, Kamu Kurum ve Kuruluşları Bünyesinde açılacak Huzurevlerinin kuruluş ve İşleyiş Esasları Hakkında Yönetmelik ve
• 2008’de yürürlüğe giren, Yaşlı Hizmet Merkezlerinde Sunulacak Gündüzlü Bakım ile Evde Bakım Hizmetleri Hakkında Yönetmelik

Huzurevleri ile Huzurevi Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezleri Yönetmeliği, Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ne bağlı olan huzurevi ve Huzurevi Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi’nin işleyişini yasal olarak düzenlemektedir.

Huzurevi: 60 yaş ve üzerindeki yaşlı kişileri huzurlu bir ortamda korumak, bakmak ve bu kişilerin sosyal ve psikolojik gereksinmeleri karşılamak amacıyla kurulan yatılı sosyal hizmet kuruluşunu, (özel huzurevi 55 yaş)
Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi: Yaşlı kişilerin yaşamlarını sağlık, huzur ve güven içinde sürdürmeleri amacıyla, kendi kendilerini idare edebilecek şekilde rehabilitasyonlarının sağlandığı, tedavisi mümkün olmayanların ise sürekli olarak özel bakım altına alındığı yatılı sosyal hizmet kuruluşunu ifade etmektedir.

Özel Huzurevleri ile Huzurevi Yaşlı Bakım Merkezleri Yönetmeliği, Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ne doğrudan bağlı olmayan, gerçek kişiler tarafından açılan yaşlı bakım kuruluşlarının işleyişini düzenlemektedir. Özel huzurevleri ile huzurevi yaşlı bakım merkezlerine kabul edilmek için asgari yaş 55’tir.

Özel Huzurevi hizmeti veren kuruluşlar üç başlık altında toplanmaktadır.
– Dernek ve vakıflara ait kuruluşlar,
– Azınlıklara ait kuruluşlar
– Gerçek kişilere ait (özel) kuruluşlar

• Kamu kurumlarına bağlı olan huzurevlerinin işleyişiyle ilgili yönetmelikle Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ne bağlı olmayan huzurevlerinin işleyişi düzenlenmektedir.
• 2008’de çıkan Yaşlı Hizmet Merkezlerinde Sunulacak Gündüzlü Bakım İle Evde Bakım Hizmetleri Hakkında Yönetmelik ile yaşlılara yönelik gündüzlü bakım ve evde bakım hizmetleri düzenlenmiştir. Yönetmelikte iki grup yaşlıya hizmet sunulmaktadır. Yaşlının özelliklerine ve gereksinimlerine göre gündüzlü bakım hizmet veya evde bakım hizmet verilmektedir.
• Ülkemizin sosyal devlet olmasının bir gereği olarak, herkese sosyal güvenlik sağlama görevi 1982 Anayasasının 60., 61. ve 62. maddelerinde belirtilmiştir. Devletin sosyal risklerin (yaşlılık, maluliyet, ölüm, iş kazası, meslek hastalığı, hastalık, analık, aile masrafları ve işsizlik) oluşmasını engelleyici görevinin yanı sıra sosyal sigortalar yolu ile koruyucu bir rolü bulunmaktadır. Yaşlıların korunmasına ilişkin maddeleri ile birlikte sosyal güvenliğin herkes için temel hak olduğu 1982 Anayasası’nda belirtilmiştir.

Yaşlıların sosyal güvenliğiyle ilgili yasal düzenlemeler yaşlıların sakatlık, malullük ve emeklilik durumunda çalıştıkları dönemde ödedikleri primlerle orantılı olarak ekonomik yönden düzenli olarak desteklenmelerini içerir. Yaşlıların sosyal güvenliğiyle ilgili yürürlükte olan yasa 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’dur.

Sosyal yardımlar, sosyal güvenlik ve sosyal sigorta uygulamalarından farklı olarak primsiz ödemelerdir. Diğer ifadeyle karşılıksız yardımlardır. Yaşlılara sosyal yardımla ilgili yürürlükteki temel kanun, 1986 yılında çıkarılan 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu’dur. Yaşlılara sosyal yardımla ilgili yürürlükteki bir diğer kanun, 1977 yılında yürürlüğe giren 2022 sayılı, “65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz, Kimsesiz Türk Vatandaşına Aylık Bağlanması Hakkındaki Kanun”dur. Bu kaynakları yine aynı yasa ile ülkemizdeki tüm il ve ilçede oluşturulan ve başkanlıklarını illerde valilerin ilçelerde ise kaymakamların yaptığı 973 Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı aracılığıyla kullanmaktadır.

3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu kapsamında fakr-ü zaruret içinde ve muhtaç durumda bulunan sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi olmayan ve bu kuruluşlardan aylık ve gelir almayan (2022 sayılı kanuna göre aylık alan kişiler dâhil) yaşlılar sosyal yardım hizmetlerinden yararlanmaktadır.

Yaşlılara sosyal hizmetlerin sunulmasına düzenleyen diğer kanunlar arasında, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, 5393 sayılı Belediye Kanunu ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu yer almaktadır. 1982’de yayınlanan Birleşmiş Milletler Yaşlılık İlkeleri, dünya yaşlılarının; bağımsızlık, katılım, bakım, kendini gerçekleştirme ve itibar hakları üzerinde durmaktadır. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 1982’de “Dünya Yaşlılar Asamblesi” için Viyana’da toplanarak, Yaşlanma 1982 – Yaşlılık İlkeleri’ni saptamıştır.

ENGELLİLER MEVZUATI

Engelli, doğuştan veya sonradan herhangi bir nedenle bedensel, zihinsel, ruhsal, duyusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük gereksinimlerini karşılama güçlükleri olan ve korunma, bakım, rehabilitasyon, danışmanlık ve destek hizmetlerine ihtiyaç duyan kişidir. Engelliliğin çeşitli sınıflandırmaları vardır. Sosyal hizmetler açısından bakacak olursak üç tip özürden söz edebiliriz. Buna göre:

• Hafif engelli: Engellilik ölçütüne göre, hafif engelli olarak tanımlanan kişiyi,
• Ağır engelli: Engellilik ölçütüne göre, ağır engelli olarak tanımlanan kişiyi,
• Bakıma muhtaç engelli: Engellilik sınıflandırmasına göre resmi sağlık kurulu raporu ile ağır engelli olduğu belgelendirilenlerden, günlük hayatın alışılmış, tekrar eden gereklerini önemli ölçüde yerine getirememesi nedeniyle hayatını başkasının yardımı ve bakımı olmadan devam ettiremeyecek derecede düşkün olan kişileri ifade etmektedir.

Engellilikle ilgili sosyal mevzuatın yapıtaşı kuşkusuz anayasamızdır. 1982 Anayasasının 10, 42, 49, 50, 61 ve 62. maddelerinde diğer özel gereksinim gruplarının yanı sıra engellilerin korunması ve güçlendirilmesi gereğini gösteren hükümler bulunmaktadır. Ülkemizin 5825 sayılı Kanunla onayladığı “Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme” engellilere yönelik hizmetlerde çerçeve niteliği taşımaktadır. Bu sözleşmenin dayandığı ilkeler şunlardır:

• Kendi seçimlerini yapma özgürlükleri ve bağımsızlıklarını da kapsayacak şekilde, kişilerin insanlık onuru ve bireysel özerkliklerine saygı gösterilmesi;
• Ayrımcılık yapılmaması;
• Engellilerin topluma tam ve etkin katılımlarının sağlanması;
• Farklılıklara saygı gösterilmesi ve engellilerin insan çeşitliliğinin ve insanlığın bir parçası olarak kabul edilmesi;
• Fırsat eşitliği;
• Erişilebilirlik;
• Kadın-erkek eşitliği;
• Engelli çocukların gelişim kapasitesine ve kendi kimliklerini koruyabilme haklarına saygı duyulması.

2005 yılında yürürlüğe giren 5378 sayılı Engelliler ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkındaki Kanun’un engellilere ilişkin hizmetlerde temel yasal düzenleme olduğu görülür. Bu düzenlemeyi kısaca “Engelliler Kanunu” olarak adlandırabiliriz. 2005 yılında yürürlüğe giren Engelliler Kanunu, engellilerin; ulaşılabilirlik, istihdam, bakım ve sosyal güvenliğe ilişkin sorunlarının çözümünü amaçlamaktadır. 52 maddeden oluşan Engelliler Kanunu, engelli bireylerin;

• Özür sınıflandırmalarının nasıl yapılması gerektiğini,
• Bakım gereksinimlerinin nasıl karşılanacağını,
• Bakım hizmeti aldıkları kuruluşların ruhsatlandırma konusunu,
• Alacakları hizmetlerin standartlarına,
• Bakımlarının çeşitlerine,
• Rehabilitasyon hizmetlerinden yararlanmaları konusuna,
• Erken tanı ve koruyucu hizmetlerden yararlanmalarına,
• İş ve meslek analizlerinin yapılmasına,
• Mesleki rehabilitasyonlarının yapılması konusuna,
• İstihdam edilmeleri konusuna,
• Eğitim ve öğretimden yararlanmaları konusuna, çeşitli hükümlerde yer vermektedir.

Engellilere yönelik sosyal hizmetlerin planlanması ve uygulanmasında sorumlu kurum Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’na bağlı bulunan Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü’dür. Engelliler Kanunu’na 2014 yılında yapılan değişiklikle ayrıca ayrımcılık ve topluma dahil olma ile ilgili ek hükümler eklenmiştir. Engellilere yönelik kurumsal bakım hizmetlerini düzenleyen temel yasa, bugün mülga olan, 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu olmuştur. Engelli bakımı ve eğitim hizmetlerinin kamusal sorumluluğu 2011’de çıkan 633 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’na verilmiştir.

633 sayılı kanun hükmünde kararnamenin öngördüğü esaslar il Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ne verilen görevler doğrultusunda engellilere yönelik kurumsal hizmetler aşağıda sıralanan hukuksal metinlerle yürütülmektedir.

• 2006’da yürürlüğe giren, Bakıma Muhtaç Engellilerin Tespiti ve Bakım Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine İlişkin Yönetmelik,
• 2006’da yürürlüğe giren, Bakıma Muhtaç Engellilere Yönelik Resmî Kurum ve Kuruluşlar Bakım Merkezleri Yönetmeliği,
• 2016’da yürürlüğe giren, Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği

Bakıma Muhtaç Engellilerin Tespiti ve Bakım Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine İlişkin Yönetmeliğin amacı; bakıma muhtaç engellilerin bildirimi, tespiti, değerlendirilmesi ile bakım hizmetlerine, bakım ücretlerine ve ödemelerine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.

Bakıma Muhtaç Engellilere Yönelik Resmî Kurum ve Kuruluşlar Bakım Merkezleri Yönetmeliğinin amacı, resmî kurum ve kuruluşların bünyesinde açılacak bakıma muhtaç engellilere yönelik bakım merkezlerinin açılış izni, çalışma şartları, personel standardı ile denetlenmelerine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.

Bakıma Muhtaç Engellilere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliğinin amacı, gerçek veya özel hukuk tüzel kişileri tarafından açılacak bakıma muhtaç engellilere yönelik özel bakım merkezlerinin açılış izni, çalışma şartları, personel standardı, denetlenmeleri ile ücret tespiti ve ödemelerine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.

Engelli müracaatçıları ilgilendiren önemli bir hizmet düzenlemesi Sosyal Hizmet Merkezleri Yönetmeliği’dir. 2013 yılında yürürlüğe giren yönetmeliğin amacı; sosyal hizmet müdahalesinin ve takibinin gerçekleştirilmesi, çocuk, genç, kadın, erkek, engelli, yaşlı bireylere ve ailelerine koruyucu, önleyici, destekleyici, geliştirici, rehberlik ve danışmanlık odaklı sosyal hizmetlerin, hizmete erişim kolaylığı esasıyla bir arada ve gerektiğinde kamu kurum ve kuruluşları, yerel yönetimler, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları ve gönüllüler ile işbirliği içinde sunulduğu, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’na bağlı sosyal hizmet merkezlerinin, kuruluş ve işleyişine, yürütecekleri hizmetlere ilişkin usul ve esaslar ile merkezde çalışan personelin görev, yetki ve sorumluluklarını belirlemektir.

Engellilerin sosyal güvenliğiyle ilgili temel yasal düzenleme 2006’da yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’dur. Sosyal yardımlar ekonomik yoksunluk tespiti yapıldığında engellilere karşılıksız olarak yapılan ayni ve nakdi yardımları içerir. Engellilere sosyal yardımla ilgili yürürlükteki temel kanun, 1986 yılında çıkarılan 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu’dur. Engellilere sosyal yardımla ilgili yürürlükteki bir diğer kanun, 1977 yılında yürürlüğe giren 2022 sayılı, “65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz, Kimsesiz Türk Vatandaşına Aylık Bağlanması Hakkındaki Kanun”dur. Engellilere sosyal hizmetlerin sunulmasına düzenleyen diğer kanunlar arasında, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, 5393 sayılı Belediye Kanunu ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu yer almaktadır.

2006’da yürürlüğe giren Büyükşehir Belediyeleri Engelli Hizmet Birimleri Yönetmeliğinin 10. maddesinde birim personeli olan sosyal hizmet uzmanına aşağıda sıralanan görevler verilmiştir:

• Birime başvuruları kabul edilen engellilerin sosyal incelemesini yapmak.
• Engellilerin ihtiyacını tespit etmek, ilgili yerlere yönlendirmek.
• Kamu kurum ve kuruluşları, sivil toplum örgütleri ve gönüllüler ile işbirliği yapılmasını sağlamak.
• Engellilerin, toplum tarafından kabullenilmesi için gerekli mesleki çalışmaları yapmak.
• Bölgenin sosyal gelişim planlamalarını ilgili meslek elemanlarıyla işbirliğinde yapmak.
• Mesleki inceleme ve araştırmalar yapmak, hizmetlerin geliştirilmesini düzenleyerek izlemek.

3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu’nda, özel eğitime muhtaç kişilere özel meslek kursları düzenlenmesi hükmü yer almaktadır.

Bakıma Muhtaç Özürlülere Yönelik Resmî Kurum ve Kuruluşlar Bakım Merkezleri Yönetmeliği
Merkeze, zihinsel, bedensel ve ruhsal özür grupları aşağıda belirtilen yaş ve cinsiyet durumları dikkate alınarak ayrı gruplar hâlinde kabul edilir. Merkez açılış izin belgesinde de bu gruplardan hangilerine hizmet sunulacağı belirtilmektedir.
a. 0 – 6 yaş kız ve erkek,
b. 7 – 12 yaş kız ve erkek,
c. 13 – 18 yaş kız,
ç. 13 – 18 yaş erkek,
d. 19 ve üzeri yaş kız,
e. 19 ve üzeri yaş erkek.

Merkezde sosyal çalışmacılar tarafından gerçekleştirilen psikososyal destek hizmetleri aşağıdaki şekilde sıralanabilir:

1. Bakıma muhtaç engelli ailesinin, engelliyi ve özür durumunu kabullenmesine, bilgilendirilmesine yönelik kişisel veya grup çalışması yöntemiyle verilecek hizmetler,
2. Bakıma muhtaç engellinin özrünü, mevcut durumunu ve yerleştirildiği ortamı kabullenmesine, bilgilenmesine ve gelişim alanlarında desteklenmesine yönelik kişisel ve grup çalışması yöntemiyle verilecek hizmetler,
3. Engelli ve ailesinin sosyal hakları ve mevcut kaynakların kullanılmasına yönelik kişisel ve grup çalışması yöntemiyle verilecek hizmetler,
4. Engellinin bağımsız yaşama, sosyal hayata uyumuna ve katılımına yönelik sosyal, kültürel, sanatsal ve sportif etkinlikler ile düzenlenecek bu tür etkinliklere katılabilmesi için refakat hizmetler,
5. Engellinin terk edilme, reddedilme, özür durumunu kabullenememe, ümitsizlik, intihar etme, yalnızlık, sevgisizlik gibi olumsuz duygulardan kurtarılmasına ve depresyon ve stres gibi durumların yaşanmasının engellenmesine yönelik kişisel çalışma veya grup çalışması yöntemiyle verilecek hizmetler gibi psikososyal destek hizmetler

Yaşlıların ve engellilerin sosyal güvenliğinin sağlanması amacıyla belirli bir süre çalıştıktan sonra emeklilik aylığı almaya hak kazanmış olanlara yönelik sosyal güvenlik hizmetleri de aşağıda belirtilen kanunların ilgili maddeleriyle gerçekleştirilmektedir:

• 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu gereğince Emekli Sandığına Bağlı Olarak Emekli Aylığı (yürürlükte olan hükümler),
• 506 Sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu gereğince Yaşlılık Sigortası, 506 sayılı Kanunun 20.maddesi gereğince Banka, Sigorta, Reasürans Şirketleri İştirakçilerine Yaşlılık Aylığı,
• 4958 sayılı Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu (yürürlükte olan hükümler),
• 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu (yürürlükte olan hükümler),
• 2926 sayılı Kanun gereğince Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlara Yaşlılık Aylığı,
• 2925 sayılı Kanun gereğince Tarım İşçilerine Yaşlılık Aylığı,
• 4697 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu Gereği Kendi Adına Prim Yatıranlara Yaşlılık Aylığı,
• 7397 sayılı Sigorta Murakabe Kanunu.

2006 yılında yürürlüğe giren 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu ile aşağıda sıralanan sosyal güvenlik kurumları tek çatı altında birleştirilmiştir:

• 4947 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Teşkilâtı Kanunu ile kurulan Sosyal Güvenlik Kurumu,
• 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu ile kurulan Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı,
• 4958 sayılı Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu ile kurulan Sosyal Sigortalar Kurumu,
• 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu ile kurulan Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu,
• 2022 sayılı Kanun gereğince 65 Yaş Aylığı.

Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten önce çalışmaya başlamış olup, çalışmaya başlamadan önce alınmış ve en az %40 oranında engelli olduklarını gösterir sağlık kurulu raporu bulunanlar ile en az %40 oranında doğuştan engelli olduklarını belgeleyenlerden; en az 5400 gün uzun vadeli sigorta kolları primi bildirilmiş ya da emekli keseneği ödenmiş olması kaydıyla, istekleri hâlinde bu madde hükümleri esas alınarak “yaşlılık aylığı” (2022 sayılı, 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz, Kimsesiz Türk Vatandaşına Aylık Bağlanması Hakkındaki Kanun) bağlanmaktadır.

• Bunun yanı sıra, 1985’te yürürlüğe giren, 3146 sayılı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’da Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının görevleri arasında “engellilerin mesleki rehabilitasyonunu sağlayacak tedbirler almak” bulunmaktadır.
• 1967’de yürürlüğe giren, 854 sayılı Deniz İş Kanunu, gemilerde engelli gemi adamı çalıştırma zorunluluğu getirmektedir.
• 1965’te yürürlüğe giren, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda, engellilerin mesleklerine uygun kadrolara atanmaları; kurum ve kuruluşların toplam kadronun yüzde üç oranında engelli istihdam etmesi zorunluluğu getirilmiştir.

3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu kapsamında fakr-ü zaruret içinde ve muhtaç durumda bulunan sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi olmayan ve bu kuruluşlardan aylık ve gelir almayan (2022 sayılı Kanun’a göre aylık alan kişiler dâhil) yaşlılar sosyal yardım hizmetlerinden yararlanmaktadır.

Büyükşehir Belediyesi Kanunu Yönetmeliğin 10. maddesinde birim personeli olan sosyal çalışmacıya aşağıda sıralanan görevler verilmiştir:

1. Birime başvuruları kabul edilen engellilerin sosyal incelemesini yapmak
2. Engellilerin ihtiyacını tespit etmek, ilgili yerlere yönlendirmek
3. Kamu kurum ve kuruluşları, sivil toplum örgütleri ve gönüllüler ile iş birliği yapılmasını sağlamak
4. Engellilerin, toplum tarafından kabul edilmesi için gerekli mesleki çalışmaları yapmak.
5. Bölgenin sosyal gelişim planlamalarını ilgili meslek elemanlarıyla iş birliğinde yapmak.
6. Mesleki inceleme ve araştırmalar yapmak, hizmetlerin geliştirilmesini düzenleyerek izlemek.

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER YAŞLI İLKELERİ

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 1982’de “Dünya Yaşlılar Asamblesi” için Viyana’da toplanarak, Yaşlanma 1982 – Yaşlılık İlkeleri’ni saptamıştır.

• Bağımsızlık
• Katılım
• Bakım
• Kendini Gerçekleştirme
• İtibar

1. Aşağıdakilerden hangisi Dünya Sağlık Örgütü’nün kronolojik sınıflandırmasına göre “yaşlılar” aralığını göstermektedir?
a) 45-49 yaş
b) 60-74 yaş
c) 75 + yaş
d) 45-64 yaş
e) 60 + yaş

2. Ülkemizde özel huzurevlerinden yararlanmak isteyen kişiler için asgari yaş sınırı kaç yaş olarak belirlenmiştir?
a) 65 + yaş
b) 66 + yaş
c) 75 + yaş
d) 55 + yaş
e) 50 + yaş

3. Aşağıdaki kurumların hangisi ‘Korunmaya, bakıma ve yardıma muhtaç, çocuk, sakat ve yaşlıların tespiti, bunların korunması, bakımı, yetiştirilmesi ve rehabilitasyonlarını sağlamakla görevlendirilmiştir?
a) Sosyal Güvenlik Kurumu
b) Sosyal Sigortalar Kurumu
c) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
d) Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı
e) Aile ve Toplum Hizmetleri Genel Müdürlüğü

4. Aşağıdaki kurumlardan hangisi yaşlılara yönelik sosyal hizmetlerin planlanması ve uygulanmasında sorumludur?
a) Aile ve Toplum Hizmetleri Genel Müdürlüğü
b) Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü
c) Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü
d) Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü
e) Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü

5. Aşağıdakilerden hangisi Birleşmiş Milletlerin Yaşlılık İlkeleri arasında yer almaz?
a) Bağımsızlık
b) Bakım
c) Katılım
d) Kendini gerçekleştirme
e) Çalışma

6. Yaşlılara yönelik sosyal koruma ve kurumsal bakım hizmetlerini düzenleyen ilk yasal düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?
a) Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu
b) Engelliler Kanunu
c) Anayasa
d) Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri
hakkında Kanun Hükmünde Kararname
e) Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu

7. Aşağıdaki müracaatçı gruplarından hangisi Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’nın hizmet grupları arasında yer almaz?
a) Engelliler
b) Yaşlılar
c) Kadınlar
d) Çocuklar
e) Hükümlüler

8. Aşağıdakilerden hangisi Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün görevleri arasında değildir?
a) Engellilerin sorunlarını ve çözüm yollarını araştırmak
b) Yaşlılara yönelik sosyal hizmetlere ilişkin olarak ulusal düzeyde politika ve stratejilerin belirlenmesi çalışmalarını koordine etmek
c) Yaşlılara sunulan sosyal hizmet modellerini geliştirmek
d) Aile ve topluma yönelik koruyucu, önleyici, eğitici, geliştirici, rehberlik ve rehabilite edici sosyal hizmet faaliyetlerini yürütmek
e) Münhasıran engellilere tanınan haklar ve sunulan hizmetlerden yararlanmada kullanılmak üzere hazırlanan engelli kimlik kartlarına ilişkin işleri yürütmek

9. Aşağıdaki yasal düzenlemelerden hangisi Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından açılan yatılı yaşlı kuruluşlarının işleyişini düzenlemektedir?
a) Kurum ve Kuruluşları Bünyesinde açılacak Huzurevlerinin kuruluş ve İşleyiş Esasları Hakkında Yönetmelik
b) Özel Huzurevleri ile Huzurevi Yaşlı Bakım Merkezleri Yönetmeliği
c) Yaşlı Hizmet Merkezlerinde Sunulacak Gündüzlü Bakım ile Evde Bakım Hizmetleri Hakkında Yönetmelik
d) Huzurevleri ile Huzurevi Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezleri Yönetmeliği
e) Engelliler Kanunu

10. Özel Huzurevleri ile Huzurevi Yaşlı Bakım Merkezleri Yönetmeliği hangi yılda yürürlüğe girmiştir?
a) 2005
b) 2006
c) 2007
d) 2008
e) 2009

11. Aşağıdakilerden hangisi Anayasamızın engellilikle ilgili hükümleri arasında yer almaz?
a) Kanun önünde eşitlik
b) Özel eğitime ihtiyacı olanları topluma yararlı kılacak tedbirlerin alınması
c) Çalışma hakkı ve ödevi
d) Engellilerin çalışma şartları bakımından özel olarak korunması
e) Engellilerin istihdam edilmesi zorunluluğu

12. Aşağıdakilerden hangisi Engelli Haklarına İlişkin Sözleşme’nin ilkeleri arasında değildir?
a) Pozitif ayrımcılık
b) Fırsat eşitliği
c) Erişilebilirlik
d) Topluma etkin katılımı sağlama
e) Bireysel özerkliğe saygı

13. Aşağıdaki yasal düzenlemelerden hangisi engellilerin; ulaşılabilirlik, istihdam, bakım ve sosyal güvenliğe ilişkin sorunlarının çözümünü amaçlamaktadır?
a) 633 sayılı Kanun Hükmünde Kararname
b) 5378 sayılı Engelliler Kanunu
c) 5520 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
d) 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu
e) 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk

14. Aşağıdaki kurumlardan hangisi engellilere yönelik sosyal yardımların planlanması ve uygulanmasından sorumludur?
a) Aile ve Toplum Hizmetleri Genel Müdürlüğü
b) Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü
c) Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü
d) Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü
e) Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü

15. Aşağıdakilerden hangisi yerel yönetimlerin engellilere yönelik sosyal hizmetlerini düzenleyen hukuksal metinler arasında yer almaz?
a) 5216 sayılı Kanun
b) 5393 sayılı Kanun
c) 5302 sayılı Kanun
d) 2828 sayılı Kanun
e) Büyükşehir Belediyeleri Engelli Hizmet Birimleri Yönetmeliği

16. Bakıma Muhtaç Engellilerin Tespiti ve Bakım Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre engelliye bakan kişiye verilen evde bakım ücreti tutarı için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
a) İki aylık net asgari ücret tutarındadır
b) İki aylık brüt asgari ücret tutarındadır
c) Aylık net asgari ücret tutarındadır
d) Aylık brüt asgari ücret tutarındadır
e) Aylık asgari ücretin 2/3’ü tutarındadır

17. Bakıma Muhtaç Engellilerin Tespiti ve Bakım Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre evde bakım ücreti kimlere verilmektedir?
a) Hafif engellinin kendisine
b) Ağır engellinin kendisine
c) Hafif veya ağır engelliye bakım veren kişiye
d) Ağır engelliye bakım veren kişiye
e) Ağır engellinin ebeveynlerine

18. Engellilik sınıflandırmasına göre resmi sağlık kurulu raporu ile ağır engelli olduğu belgelendirilenlerden, günlük hayatın alışılmış, tekrar eden gereklerini önemli ölçüde yerine getirememesi nedeniyle hayatını başkasının yardımı ve bakımı olmadan devam ettiremeyecek derecede düşkün olan kişiler için aşağıdakilerden hangisi doğru tanımlamadır?
a) Hafif engelli
b) Ağır engelli
c) Engelli
d) Ruhsal engelli
e) Bakıma muhtaç engelli

19. 1982 Anayasasının hangi maddesinde sosyal hizmetler alanına giren gruplar açık bir şekilde tanımlanmıştır?
a) 60
b) 61
c) 49
d) 45
e) 42

20. Engelliler Kanunu hangi yılda yürürlüğe girmiştir?
a) 2001
b) 2004
c) 2005
d) 2006
e) 2008

Sosyal Çalışmacı Ünvan Değişikliği Sınavı Konular ve Çıkmış Sorular 30