1. Dünya Savaşı hangi gün başlamıştır?

1. Dünya Savaşı, 28 Temmuz 1914 tarihinde başlamıştır. Ancak bu tarih sadece savaşın resmî olarak başladığı günü ifade eder; savaşın ortaya çıkış süreci, aylar hatta yıllar öncesine dayanan siyasi gerilimler, ekonomik rekabetler ve askeri ittifaklarla şekillenmiştir. Bu yüzden, savaşın nedenini ve başlamasına yol açan olayları anlamak için yalnızca 28 Temmuz 1914 tarihine bakmak yeterli değildir.

1. Savaşın Başlama Günü: 28 Temmuz 1914

28 Temmuz 1914’te Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Sırbistan Krallığı’na resmî olarak savaş ilan etti. Bu, Birinci Dünya Savaşı’nın fiilen başladığı andı. Ancak bu ilk savaş ilanı, kısa sürede Avrupa’daki büyük güçlerin domino etkisiyle birbirine savaş açmasına yol açtı. Çünkü o dönemde Avrupa devletleri, ittifak sistemleri içinde birbirine sıkı sıkıya bağlıydı. Bir ülke savaşa girince, müttefikleri de otomatik olarak savaşa dahil oluyordu.

Savaş Öncesindeki Gerginlikler

Savaşın patlak vermesine zemin hazırlayan gelişmeler uzun zamandır devam ediyordu. Başlıca nedenler şunlardı:

• Milliyetçilik: 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başında milliyetçilik akımı hızla yayıldı. Özellikle Balkanlar’da Sırplar, Hırvatlar, Boşnaklar ve diğer milletler bağımsızlık talepleriyle Avusturya-Macaristan gibi imparatorlukları zor durumda bıraktılar.
• Sömürgecilik Yarışı: İngiltere, Fransa, Almanya gibi büyük güçler, Afrika ve Asya’daki sömürgeler için birbirleriyle rekabet ediyordu. Bu ekonomik ve siyasi rekabet, ülkeler arası düşmanlığı artırdı.
• Silahlanma Yarışı: 20. yüzyılın başlarında Avrupa’da büyük bir askeri yığılma yaşandı. Devletler ordularını büyüttü, yeni silah teknolojileri geliştirdi. Bu durum savaş ihtimalini sürekli gündemde tuttu.
• İttifaklar Sistemi:
  • Üçlü İtilaf: İngiltere, Fransa, Rusya
  • Üçlü İttifak: Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya (İtalya savaşın başında taraf değiştirdi)

Bu ittifaklar, küçük bir krizin bile büyük bir savaşa dönüşmesine neden olacak ortamı hazırladı.

Savaşı Ateşleyen Olay: Saraybosna Suikastı

28 Haziran 1914’te Avusturya-Macaristan Veliaht Prensi Arşidük Franz Ferdinand ve eşi Sophie, Bosna-Hersek’in başkenti Saraybosna’yı ziyaret etti. Bu sırada Gavrilo Princip adlı Sırp milliyetçisi, Avusturya veliahtını ve eşini öldürdü.
Bu olay, zaten gergin olan ilişkileri iyice gerdi. Avusturya-Macaristan, Sırbistan’ı suikastten sorumlu tuttu.

Temmuz Krizi ve Savaş İlanı

Suikastın ardından bir ay süren diplomatik kriz başladı. Bu döneme Temmuz Krizi denir. Avusturya-Macaristan, Almanya’nın da desteğini aldı ve Sırbistan’a sert bir ultimatom verdi. Sırbistan bazı maddeleri kabul etse de tümünü kabul etmedi. Bunun üzerine 28 Temmuz 1914’te Avusturya-Macaristan Sırbistan’a savaş ilan etti.

Zincirleme Savaş İlanları

Avusturya-Macaristan’ın savaş ilanı, ittifak sistemleri nedeniyle kısa sürede tüm Avrupa’yı kapsayan bir savaşa dönüştü:

• 30 Temmuz 1914: Rusya, Sırbistan’ı korumak için seferberlik ilan etti.
• 1 Ağustos 1914: Almanya, Rusya’ya savaş ilan etti.
• 3 Ağustos 1914: Almanya, Rusya’nın müttefiki Fransa’ya savaş ilan etti.
• 4 Ağustos 1914: Almanya, Belçika üzerinden Fransa’ya saldırınca İngiltere de Almanya’ya savaş ilan etti.
• Kısa süre içinde savaş Avrupa dışına da yayıldı ve sömürge toprakları üzerinden küresel bir hal aldı.

Osmanlı İmparatorluğu’nun Savaşa Girişi

Osmanlı, savaşın başında tarafsız kalmış olsa da 29 Ekim 1914’te Karadeniz’deki Rus limanlarını bombalayarak fiilen savaşa girdi. Bu olay, Osmanlı’nın Almanya ve Avusturya-Macaristan yanında İttifak Devletleri safında yer almasına neden oldu.

Savaşın Küreselleşmesi

Birinci Dünya Savaşı sadece Avrupa’da değil, Afrika, Orta Doğu, Asya ve Pasifik’te de cepheler açılarak dünya çapına yayıldı. Sömürge güçleri, kolonilerinden asker topladı ve savaşı farklı kıtalara taşıdı. Bu yüzden savaş, tarihin ilk gerçek “dünya savaşı” olarak adlandırıldı.

Savaşın Sonuçları

• Yaklaşık 65 milyon asker seferber edildi.
• 9 milyondan fazla asker ve sivil yaşamını yitirdi.
• Avrupa haritası yeniden çizildi.
• Almanya, Avusturya-Macaristan ve Osmanlı gibi imparatorluklar yıkıldı.
• 1919’da imzalanan Versailles Antlaşması, savaşı resmen sona erdirdi ama aynı zamanda 2. Dünya Savaşı’na zemin hazırladı.

Birinci Dünya Savaşı, 28 Temmuz 1914’te Avusturya-Macaristan’ın Sırbistan’a savaş ilanıyla başladı. Ancak bu tek bir olayın değil, uzun süredir biriken siyasi, ekonomik ve toplumsal gerginliklerin bir patlamasıydı. İttifak sistemleri sayesinde küçük bir Balkan krizi, dört yıl sürecek ve tüm dünyayı sarsacak bir küresel felakete dönüştü.