Sosyal Çalışmacı Unvan Değişikliği – Sosyal Hizmet Kuruluşları

Sosyal Hizmet; İngilizce “social services/s”, Almanca “sozialer Dienst” teriminin karşılığıdır. Service ve Dienst sözcükleri tam anlamıyla hizmet sözcüğünün karşılığıdır. Sosyal hizmet en kısa deyişle sosyal alanda verilen hizmetlerdir. Sosyal hizmet; kalıcı ya da geçici bedensel, zihinsel ya da ruhsal bir eksikliği nedeniyle topluma çıkması güç olan, sağlıklı iletişim kuramayan insanlar, iş ilişkileri kesilmiş, işsiz kalmış, hastalık ya da kaza gibi nedenlerle çalışamayan, hastaneye yatmış, cezaevine girmiş, ailesi dışarda perişan olmuş insanlara hizmet eder. Bunlar özel gereksinim grubudur.

Sosyal sorunlardan ötürü toplumdaki ilişkilerini iyi düzenleyemeyen, topluma uyumda güçlük çeken kişiler, gruplar, aileler ve topluluklar, aça, yoksula, işsize, dara düşene, içinde sorun ya da bir çatışma yaşayan aileye, sokak çocuğuna, eğitimi iyi gitmeyen öğrenciye, şiddete uğrayan herkese, yalnız kalmış yaşlıya bakıma muhtaç özürlüye, alkol ve uyuşturucu bağımlısına, hastanedeki hastaya, onun dışarıda bakıma muhtaç kalan ailesine, iş yerinde çeşitli sıkıntılar, uyumsuzluklar yaşayan çalışanlara, topluma girmekte güçlük çeken her insana verilen onların durum ve konumlarına özgü hizmetlerin hepsi birer sosyal hizmettir. Bundan amaç, geçici ya da sürekli olarak özel bir desteğe, yardıma gereksinim duyan bu insanlara ve yakınlarına toplumda rahatça yaşayabilecekleri gücü ya da yeterliliği kazanmaları için gerekli müdahaleleri yapmak, toplumda rahatça yaşayabilecekleri ortamı ve koşulları sağlamaktır. Genel amaç, her bireyin toplumdan en üst düzeyde yararlanmasını ve yaşamdan doyum almasını sağlamaktır.

Kuruluş; önceden belirlenmiş amaçlara uygun olarak düzenlenerek oluşturulmuş, bina gereçler, insan gücü gibi maddi öğeleri olan, hizmet üreten örgütlü birliktir. Kurum; kendisine bağlı en az bir kuruluşuyla önceden belirlenmiş bir amaca yönelik hizmet vermek için, bu hizmete uygun maddi öğeleri ve personeliyle birlikte kurulmuş, gelişmeye açık düzenli örgütlerdir. Kuruluş, özel gereksinim gruplarına o kuruluş için belirlenmiş alanda verilen hizmetlerin yürütüldüğü, bir bina ve içinde bu amaçla oluşturulmuş döşeme ve diğer kullanım araçlarından oluşmuş bir bütünlüktür. Kurum ise kuruluşa göre daha üst düzeyde, kamu hizmetleri verilen daha geniş kapsamlı örgütlenmelerdir. Örneği T.C. karayolları bir kurumdur. Karayollarına ait konukevi kuruluştur.

Sosyal ilişkilerinde herhangi bir nedenle aksamaya ve zorluğa yol açacak herhangi bir tıbbi, ruhsal ve sosyal özür ya da engeli bulunan ve bu nedenle sosyal hizmet kuruluşlarından, yatılı, yataklı ya da gündüzlü modellerde sosyal bakımları, sosyal tedavileri ve sosyal rehabilitasyonları yapılan, yapılması gerek duyulan ya da bu gereksinimi duyan kişilerin oluşturduğu gruba özel gereksinim grupları denir.

Rehabilitasyon İngilizce’den gelmiştir. Habil becerikli, Habilitation beceriklileştirmedir. Re yeniden demektir. Yani beceriklileştirme demektir. Türkçe karşılığı esenlendirmedir. Herhangi bir bedensel, ruhsal ve sosyal özür ya da engelliliğinden ötürü toplumsal ilişkilerinde aksama ya da tutarsızlık olan, toplumsal ilişkiler ve üretim sürecinde beklendik yeri alamayan kimselere verilen tıpsal, ruhsal ve sosyal sağaltım ve destekleme çalışmalarına rehabilitasyon denir. Özürlülük; kişide doğuştan gelen bedensel ve yetisel bozuklukları anlatır, engellilik ise kişinin yaşamı sırasında, sonradan ortaya çıkmış bedensel ve yetisel eksikliklerdir.

Türkiye’de sosyal hizmet kuruluşlarını 4 evreye ayırırız:

• Osmanlı önce dönem … – 1299
• Osmanlı İmparatorluğu Dönemi 1299 – 1923
• Cumhuriyetin kurulmasıyla başlayan dönem 1923 – 2011
• Türkiye Cumhuriyeti tarihsel sürecinde sosyal hizmetlerle ilgili ilk bakanlığın kurulması 2011 – …

Osmanlı Dönemi sosyal hizmet kurumları şunlardır:

• Darüşşifalar (şifahane, hastane)
• Bimarhaneler (ruh ve akıl sağlığı kurumları)
• Islahhaneler (cezai boyutta iyileştirme evleri, eğitimevleri)
• Darüleytamlar (yetimler yurdu)
• Tabhaneler (dilenme evleri)
• Çeşmeler
• Hanlar
• Hamamlar
• Darülaceze (düşkünler evi)
• Darül Hayrı Ali (1908 yılında Himayei Eftal Cemyeti açılmasıyla kapatıldı)
• Ahilik Teşkilatı (kardeşim, cömert, eli açık)

Sosyal güvenliğin devlet eliyle kurumsal boyutta düzenlenmesinin ilk örneği 1865 yılında devlet elindeki madenlerden sorumlu Bakan Dilaver Paşa tarafından hazırlanan ve kısa adıyla Dilaver Paşa Nizamnamesi diye anılan bir tüzüktür. Öncelik maden işçileri idi. Padişah onaylamamıştır.

Cumhuriyet Dönemi sosyal güvenlik adımı 1921 yılında, 114 sayılı Zonguldak ve Ereğli Havzai Fahmiyesinde Mevcut Kömür Tozlarının Amele Menafii Umumiyesine Füruhtatuna Dair Kanun ile 151 sayılı Ereğli Havzai Fahmiyesi Maden Amelesinin Hukukuna Müteallik Kanundur. Bu yasalarla önce Zonguldak ve Ereğli’deki taşkömürü havzasında bulunan kömür tozlarının satılarak sağlanacak gelirin madende çalışan işçilerin yararı için kullanılması ve sonra madende çalışan işçilerin sağlıkları ve çalışma koşullarının düzeltilmesi öngörülmüştür. Örneğin maden ocak çevresine dinlenme yerleri ve hamam zorunlu olmuştur. Diğeri Kızılay’dır. Önceki ismi Hilali Ahmer’dir. 1935 yılında Himayi Eftal Cemiyeti Çocuk Esirgeme Kurumu olmuştur.

5 Mayıs 1981’de Çocuk Esirgeme Kurumu kapatıldı. 27 Mayıs 1983’de Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına devredildi. 1991’de başbakanlığa bağlandı.