İş Kılış Cümleleri 5 Tane

İş kılış cümleleri, öznenin yaptığı bir eylemin sonucunda dış dünyada bir değişiklik oluşturduğu cümlelerdir. Yani öznenin yaptığı iş, nesne üzerinde etkili olur. Bu tür cümlelerde genellikle bir özne ve o işten etkilenen bir nesne bulunur.
Örneğin: “Ali kalemi kırdı.” dediğimizde özne (Ali) bir iş yapmış, nesne (kalem) o işten etkilenmiştir. İş kılış cümlelerinin en önemli özelliği sonucun dışa yansımasıdır.

Ali topu bahçeye attı.
→ Bu cümlede özne “Ali”dir, nesne ise “top”tur. Ali’nin yaptığı iş, yani “atmak” eylemi, nesneyi doğrudan etkilemiştir. Top, Ali’nin hareketi sonucunda bulunduğu yerden başka bir yere gitmiştir. Burada iş, sadece Ali’nin hareketinde kalmamış, dış dünyada somut bir değişim yaratmıştır. Yani top, Ali’nin yaptığı iş sayesinde bahçeye gitmiştir. Bu nedenle bu cümle iş kılış cümlesidir.

Ayşe defteri masanın üzerine koydu.
→ Bu cümlede özne “Ayşe”, nesne “defter”dir. Ayşe’nin yaptığı iş “koymak”tır ve bu iş sonucunda defterin yeri değişmiştir. Defter, önce başka bir yerdeyken masanın üzerine taşınmıştır. Yani eylem, nesne üzerinde doğrudan etki göstermiştir. İş kılış cümleleri tam olarak böyle cümlelerdir: öznenin yaptığı işin sonucunda nesnenin durumunda bir değişiklik meydana gelir.

İşçiler yeni bir bina yaptılar.
→ Burada özne “işçiler”, nesne “bina”dır. İşçilerin yaptığı iş sonucunda ortada daha önce olmayan bir nesne (bina) ortaya çıkmıştır. İş kılış cümlelerinde sadece var olan nesnede değişiklik olmaz; aynı zamanda yeni bir nesne de üretilebilir. Bu cümle de işçilerin faaliyetinin somut bir sonuç doğurduğunu göstermektedir. Yani işçiler çalışmamış olsaydı, bina da ortaya çıkmazdı. Bu yüzden iş kılış cümlelerinin üretici yönünü de yansıtır.

Çocuk camı kırdı.
→ Bu cümlede özne “çocuk”, nesne “cam”dır. Çocuğun yaptığı iş “kırmak”tır ve cam doğrudan bu işten etkilenmiştir. Camın kırılması, çocuğun eylemi sonucunda dış dünyada gözle görülür bir değişiklik meydana geldiğini gösterir. Bu da iş kılış cümlelerinin temel özelliğidir: öznenin işi bir nesne üzerinde değişim yaratır. Burada kırılan cam, o etkinin sonucudur.

Annem yemek pişirdi.
→ Bu cümlede özne “annem”, nesne “yemek”tir. Pişirmek eylemi, nesne olan yemeğin durumunu değiştirir. Çiğ olan yiyecekler, pişirme işlemiyle yenmeye hazır hale gelir. Yani nesnede bir dönüşüm vardır. İş kılış cümleleri tam da bu yüzden önemlidir: öznenin eylemi sadece kendisinde kalmaz, çevresinde de somut bir değişiklik meydana getirir.

İş kılış cümleleri, günlük hayatımızda en sık kullandığımız cümlelerden biridir. Çünkü çoğu zaman yaptığımız işler çevremizdeki nesneleri etkiler: eşyaları taşırız, yemek yaparız, kitap yırtarız, resim çizeriz… Bu tür cümlelerin hepsi iş kılış grubuna girer. En önemli nokta şudur: öznenin yaptığı iş bir nesne üzerinde gözle görülür bir değişim oluşturuyorsa bu cümle iş kılış cümlesidir.