Aşağıdakilerden hangisinde redif kullanılmamıştır?

Aşağıdakilerden hangisinde redif kullanılmamıştır?

A) Düştüm ateşlere durmaz yanarım / İçip aşkın dolusundan kanarım
B) Ne zaman bahçeli güllü goncalı / Sinemi vurdu bir kirpiği kancalı
C) Gördü gözüm kabul ettim ölümü / Geldi geçti hiç sormadı halimi
D) Ne güzel yetmiş de dostumun bağı / El vurup gülleri dermenin çağı
E) Altı kardeş idik bindirdik ata / Kızılırmak’a varınca oldu bir hata

• Doğru cevap: E) Altı kardeş idik bindirdik ata / Kızılırmak’a varınca oldu bir hata

Uyak ve Redif Kavramı

Türk şiirinde ahenk unsurlarından biri uyak (kafiye), diğeri ise rediftir. Bu iki kavram çoğu zaman karıştırılır, ancak temel farkları şunlardır:

• Uyak (kafiye): Dize sonlarında ses benzerliği esasına dayanır. Aynı görevde olmayan ekler, kökler veya ek-kök birleşimleri arasındaki ses benzerliği uyak sayılır.
• Redif: Dize sonlarında görev ve anlam bakımından aynı ekler, sözcükler veya ek+köken birleşimleridir. Yani, redif sadece ses değil, aynı zamanda görev ve anlam ortaklığı taşır.

Örneğin:

• “Gözlerimden yaş gelir” / “Yüreğimden kan gelir”
  Burada “gelir” kısmı rediftir; çünkü her iki dizede de aynı anlam ve görevle kullanılmıştır.

Sorudaki Seçeneklerin İncelenmesi

A) Düştüm ateşlere durmaz yanarım / İçip aşkın dolusundan kanarım

• “yanarım” / “kanarım” → her ikisinde de -ar- sesleri farklı köklerden geliyor (yan- / kan-). Bu kısım uyaktır.
• “-ım” eki ise şahıs ekidir, aynı görev ve anlamda kullanıldığı için rediftir.
  ➡ Bu nedenle A şıkkında redif vardır.

B) Ne zaman bahçeli güllü goncalı / Sinemi vurdu bir kirpiği kancalı

• “goncalı” / “kancalı” → “-lı” eki her ikisinde de sıfat yapma ekidir. Hem görev hem anlam bakımından aynı olduğu için rediftir.
• “gonca” ve “kanca” kısmındaki “-nca” ses benzerliği ise uyaktır.
  ➡ B şıkkında redif kullanılmıştır.

C) Gördü gözüm kabul ettim ölümü / Geldi geçti hiç sormadı halimi

• “ölümü” / “halimi” → Sonlarındaki “-ü” / “-i” ekleri iyelik ve belirtme hâli ekleridir. Her ikisi de aynı görevle gelmiştir.
• Bu ekler redif olur, köklerdeki ses benzerliği de uyaktır.
  ➡ C şıkkında da redif vardır.

D) Ne güzel yetmiş de dostumun bağı / El vurup gülleri dermenin çağı

• “bağı” / “çağı” → Her iki dizede de “-ı” sesi belirtme hâli ekidir. Aynı görev ve anlam taşıdığı için rediftir.
• “bağ” ve “çağ” arasındaki ses benzerliği uyaktır.
  ➡ D şıkkında redif vardır.

E) Altı kardeş idik bindirdik ata / Kızılırmak’a varınca oldu bir hata

• “ata” / “hata” → Burada sadece ses benzerliği vardır.
• “ata” kelimesindeki “-a” yönelme hâli eki, “hata” kelimesinin ise kökün parçasıdır. Dolayısıyla aynı görev ve anlamda değildir.
  ➡ Burada yalnızca uyak vardır, redif yoktur.

Bu nedenle doğru cevap E şıkkıdır.

Redifin Şiirdeki İşlevi

Redif, Türk edebiyatında şiirsel ahengi güçlendiren önemli bir unsurdur. Yalnızca ses benzerliği değil, aynı zamanda anlam bütünlüğü de sağlar. Halk şiirinde redif kullanımı oldukça yaygındır. Özellikle aşık tarzı şiirlerde, manilerde ve türkülerde şairler sıkça rediften yararlanarak hem ritmi hem de anlamı kuvvetlendirmişlerdir.

Redifin başlıca işlevleri şunlardır:

1. Anlam bütünlüğü sağlama: Dize sonlarında aynı ek ya da kelimeler tekrarlandığında, şiirin anlamı vurgulanır.
2. Ahenk oluşturma: Redif, müzikaliteyi artırır, şiiri kulağa hoş kılar.
3. Vurgulama: Şairin anlatmak istediği duygunun, düşüncenin veya temanın öne çıkmasına yardım eder.

Redif – Uyak Ayrımı

Redif ve uyak arasındaki temel farkı bir örnekle açıklayalım:

• “Sevdiğim” / “Geldiğim”
  Burada “-diğim” kısmı aynı görev ve anlamda olduğu için rediftir. “Sev” / “Gel” arasındaki ses benzerliği ise uyaktır.
• “Yarime” / “Çareme”
  Sonlarındaki “-me” kısmı aynı ek olduğu için rediftir.
  “Yari” / “Çare” arasındaki ses benzerliği ise uyaktır.

Bu örneklerden anlaşılacağı üzere, redif ve uyak çoğu zaman birlikte bulunur. Önce redif belirlenir, geriye kalan ses benzerliği uyak olarak kabul edilir.

Halk Edebiyatında Redif Örnekleri

• Karacaoğlan’ın bir dörtlüğünde:
  “İncecikten bir kar yağar / Tozar Elif Elif diye
  Deli gönül abdal olmuş / Gezer Elif Elif diye”

Burada “Elif Elif diye” kısmı rediftir. Çünkü hem aynı ses hem de aynı anlam ve görevle tekrarlanmıştır.

• Yunus Emre’den:
  “Beni bende demen bende değilim / Bir ben vardır bende benden içeri”

Burada “bende” kelimesi farklı anlamlarda kullanılsa da tekrarı redif etkisi yaratır.

Sorunun Önemi

Bu soru, öğrencilerin uyak – redif ayrımını doğru kavrayıp kavramadığını ölçmek için önemlidir. Pek çok öğrenci, ses benzerliği gördüğü her yerde redif olduğunu zanneder. Oysa redifte hem ses hem görev hem anlam ortaklığı bulunmalıdır. Eğer yalnızca ses benzerliği varsa bu uyaktır.

Bu bağlamda, E seçeneği doğru cevaptır çünkü orada yalnızca ses benzerliği vardır, redif yoktur.

• Redif: Anlam ve görevce aynı ek, kelime veya kelime gruplarının dize sonlarında tekrarıdır.
• Uyak: Anlamdan bağımsız, yalnızca ses benzerliğine dayanır.
• Sorudaki örneklerde A, B, C, D şıklarında redif vardır.
• E şıkkında ise yalnızca ses benzerliği vardır, redif bulunmamaktadır.

Dolayısıyla doğru cevap: E) Altı kardeş idik bindirdik ata / Kızılırmak’a varınca oldu bir hata.