5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 73

Dinamometre

Kuvvetin büyüklüğü dinamometre (kuvvetölçer) ile ölçülür. Bilime yaptığı katkılardan dolayı kuvvetin birimine Bilim Insanı Isaac Newton’in (Ayzek Nivtın) adı verilmiştir. Kuvvetin birimi, uluslararası Birimler Sistemi’ne (SI) göre Newton olarak kabul edilir ve kısaca “N” harfi ile gösterilir. Dinamometreler, sarmal şekilli yayların esneklik özelliğinden yararlanılarak yapılır. Dinamometrede ölçülen cismin kütlesi arttıkça yaya uygulanan kuvvet miktarı da artar. Böylece yayda meydana gelen uzama miktarı da artmış olur.

Dinamometrelerde, ölçüm yapmak için eşit bölmelendirilmiş ölçüm çubuğu veya gosterge bulunur. Bu ölçüm çubuğunun her bir bölmesi belirli bir kuvvet değerini ölçer. Dinamometredeki bir bölmelik değişimin kaç N’a eşit olduğunu bulabilmek için dinamometrenin üzerinde yazan en büyük kuvvet değeri, bölme sayısına bölünür. Böylece 1 birimin kaç N’a denk geldiği hesaplanır.

Dinamometrede kullanılan yayın cinsi ve kalınlığı dinamometrenin hassaslığını etkiler. Esnekliği fazla yani ince yaylarla yapılmış dinamometrelerle daha hassas ölçüm yapılır.

ETKİNLİK ZAMANI 2: Dinamometre ile Kuvvetin Ölçülmesi

Araç ve Gereçler

• Dinamometre
• Poşet elu
• Ders kitabı (3 adet)

Amaç
Dinamometre kullanarak ölçüm yapmak

Hazırlayınız

• Sınıfta dörder kişilik gruplar oluşturunuz.
• Her grup bir sıra etrafında olacak şekilde sınıfı düzenleyiniz.
• Poşetinizin içerisine 1 adet kitap koyunuz.
• Poşeti, dinamometrenin kancasına takınız.
• Dinamometrenin gösterdiği değeri okuyunuz.
• Kitap sayısını artırarak yeni ölçümler yapınız.

Yorumlayınız

1. Kitap sayısı arttıkça ölçümlerinizde nasıl bir değişiklik gözlemlediniz? Söyleyiniz.

Kitap sayısı arttıkça, dinamometrenin gösterdiği kuvvet değeri de arttı. Bu, poşetin içindeki yükün yani ağırlığın artmasından kaynaklanır. Her kitap eklendiğinde, toplam kütle artar ve buna bağlı olarak yerçekimi kuvveti de artar. Sonuç olarak dinamometre daha büyük bir kuvvet ölçer.

2. Ölçüm değerlerinin değişmesinin nedenleri nelerdir? Yazınız.

Ölçüm değerlerinin değişmesinin temel nedeni, poşete eklenen kitapların sayısının artmasıdır. Her kitap, poşete ek bir ağırlık yani yerçekimi kuvveti uygular. Dinamometre, cisme etki eden bu yerçekimi kuvvetini ölçer. Kitap sayısı arttıkça:

• Toplam kütle artar.
• Yerçekimi kuvveti artar.
• Dinamometre daha yüksek bir kuvvet değeri gösterir.

Ayrıca, kullanılan kitapların ağırlıkları birbirinden çok farklıysa bu da ölçüm değerlerini etkileyebilir. Dinamometrenin kalibrasyonu doğru yapılmamışsa veya göz hizasında yanlış okuma yapılırsa ölçüm hataları oluşabilir.