5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 43

Ç. Aşağıdaki soruları cevaplayınız.

1. Aşağıdaki tablonun ilgili yerlerine Ay’ın ara evrelerinin adlarını yazınız. Adını yazdığınız evrelerin altındaki dairelere de evrelerin resimlerini çiziniz.

Ay’ın Ana Evreleri

1. Yeni Ay (New Moon) – Ay Güneş ile aynı hizadadır, Ay görünmez.
2. İlk Dördün (First Quarter) – Ay yarım daire olarak görünür, sağ yarısı aydınlıktır.
3. Dolunay (Full Moon) – Ay tamamen aydınlıktır.
4. Son Dördün (Last Quarter) – Ay tekrar yarım daire görünür, bu sefer sol yarısı aydınlıktır.

Ay’ın Ara Evreleri

Yeni Ay ile İlk Dördün arasında ve Dolunay ile Son Dördün arasında Ay kademeli olarak büyür veya küçülür. Bu ara evreler genellikle 4 aşamada incelenir:

Yeni Ay – İlk Dördün Arası

• Hilal (Waxing Crescent): Yeni Ay’dan sonra ilk görünen ince ay şeklidir. Ay giderek büyür.
• Yarım Ay’a Doğru (Waxing Gibbous): İlk Dördün’e yaklaşırken, ay neredeyse dolu ama tam dolu değil. Aydınlık kısmı %50’den fazla.

Dolunay – Son Dördün Arası

• Dolunay’dan Sonra Küçülen Ay (Waning Gibbous): Dolunaydan sonra Ay küçülmeye başlar, ama hâlâ çoğunluğu aydınlıktır.
• Son Dördün’e Doğru Küçülen Hilal (Waning Crescent): Son Dördün’den yeni Aya yaklaşırken Ay çok ince, küçülen hilal halindedir.

2. Dünya’dan bakıldığında neden Ay’ın hep aynı yüzünü görürüz? Yazınız.

Dünya’dan bakıldığında Ay’ın hep aynı yüzünü görmemizin nedeni, Ay’ın kendi ekseni etrafında dönüş süresi ile Dünya etrafındaki dolanma süresinin aynı olmasıdır. Bu duruma eşzamanlı dönüş (tidal locking) denir.

Ay, kendi ekseni etrafında yaklaşık 27,3 günde bir tam tur dönerken, aynı zamanda Dünya etrafında da yaklaşık aynı sürede dolanır. Bu yüzden Ay, Dünya’ya hep aynı yüzünü gösterir. Böylece Dünya’dan bakıldığında Ay’ın hep aynı tarafı görünür, diğer tarafı ise hiç gözlemlenemez.

Bu durum, Dünya’nın Ay üzerindeki çekim kuvvetinin etkisiyle oluşan gelgit kuvvetlerinin Ay’ın dönüş hızını yavaşlatması sonucu zamanla ortaya çıkmıştır.

3. Ay’ın evrelerinin isimlerini oluş sırasına göre aşağıya yazınız.

Ay’ın evreleri oluş sırasına göre şunlardır:

1. Yeni Ay
2. Hilal (İlk Dördün Hilali)
3. İlk Dördün
4. Şişkin Ay (Büyüyen Ay)
5. Dolunay
6. Küçülen Ay (Azalan Ay)
7. Son Dördün
8. Kara Ay (Eski Ay)