5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 119

1. Etkinlik

Metinde anlamını bilmediğiniz kelimeleri belirleyip defterinize yazınız. Bu kelimelerin anlamlarını tahmin ediniz. Tahminlerinizi, kelimelerin sözlük anlamlarıyla karşılaştırınız. Anlamını öğrendiğiniz kelimeleri sözlük defterinize yazdıktan sonra bunları birer cümlede kullanınız.

2. Etkinlik

a. Gerçek, mecaz ve terim anlamlı sözcüklerle ilgili verilen aşağıdaki bilgileri okuyunuz.

• Gerçek anlam: Bir kelimenin aklımıza gelen ilk anlamıdır. Kelimelerin, sözlükte yer alan ilk anlamları da gerçek anlamlardır. Kelimelerin gerçek anlamlarına sözlük anlamı da denir.
• Mecaz anlam: Kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak bir ilgi veya benzetme sonucu kazandığı anlamlara mecaz denir. Mecaz, anlatımı zenginleştirmek için kullanılır.
• Terim anlam: Bilim, sanat, spor ya da farklı meslek alanlarına özgü kelimelere terim anlamlı kelimeler denir.

“Katı” kelimesinin cümle içindeki kullanımlarını inceleyelim:

1. Katı toprağı kazmaya çalışıyordu. → (katı: Sert, yumuşak karşıtı.)
2. Oğluna karşı oldukça katıydı. → (katı: Hoşgörüsüz, merhametsiz, acımasız.)
3. Katı maddelere kuvvet uygulayarak şekillerini değiştirebiliriz. → (katı: Sıvıların ve gazların tersine, içinde bulunduğu kabın veya üstünde bulunduğu yerin biçimini almayan.)

1. cümlede kelime: gerçek,
2. cümlede kelime: mecaz,
3. cümlede kelime: terim anlamıyla kullanılmıştır.

b. Aşağıdaki cümleleri inceleyiniz. Bu cümlelerde altı çizili kelimelerden hangisi gerçek, hangisi mecaz, hangisi terim anlamıyla kullanılmıştır? Yazınız.

Bir zamanlar Bağdat’ta çok cömert bir halife vardı.
“cömert” kelimesi bu cümlede gerçek anlamıyla kullanılmıştır.

Bu cömert topraklarda her şey yetişirdi.
“cömert” kelimesi bu cümlede mecaz anlamıyla kullanılmıştır.

Soru: Sizce mecaz anlamlı kelimeler neden dilimizi daha etkili ve güzel kılar?
Cevap: Çünkü mecaz anlamlı kelimeler anlatımı süsler, duyguları ve düşünceleri daha etkili ve çarpıcı bir şekilde ifade etmemizi sağlar.