5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 72

ETKİNLİK ZAMANI 1: Lastikteki Değişim

Araç ve Gereçler

• Geniş paket lastiği
• Cetvel
• Ders kitabı (3 adet)
• Poşet

Amaç
Lastiğe uygulanan kuvvet ile lastiğin uzama miktarı arasındaki ilişkiyi gözlemlemek

Hazırlayınız

• Paket lastiğinin başlangıçtaki uzunluğunu cetvelle ölçünüz.
• Ölçüm sonucunu aşağıdaki tabloya kaydediniz.
• Poşetin içine bir kitap koyunuz.
• Kitap koyduğunuz poşeti lastiğe bağlayınız.
• Lastiği tutup havaya kaldırınız ve lastiğin uzunluğunu cetvelle ölçünüz.
• Aynı işlemi kitap sayısını artırarak tekrarlayınız.
• Ölçüm sonuçlarını aşağıdaki tabloya kaydediniz.

Yorumlayınız

1. Uygulanan kuvvet ile lastikteki uzama miktarı arasında nasıl bir ilişki vardır? Yazınız.

Uygulanan kuvvet arttıkça lastikteki uzama miktarı da artar. Bu, doğrusal (doğru orantılı) bir ilişkidir. Yani kuvvet iki katına çıkarsa, uzama miktarı da yaklaşık olarak iki katına çıkar. Bu durum Hooke Yasası olarak bilinen fizik kuralı ile açıklanabilir. Bu yasa, esnek cisimlere uygulanan kuvvetin, cismin uzama miktarıyla doğru orantılı olduğunu belirtir. Ancak bu sadece lastik belirli bir esneklik sınırını aşmadığı sürece geçerlidir. Eğer lastiğe aşırı yük uygulanırsa, bu orantı bozulabilir ve lastik kopabilir ya da kalıcı olarak uzayabilir.

2. Bu etkinlikte lastik yerine başka hangi araç ve gereçler kullanılabilir? Söyleyiniz.

Bu etkinlikte lastik yerine benzer esneklik özelliği gösteren farklı malzemeler de kullanılabilir. Bunlar:

• Yay (spiral yay): Kuvvet uygulandıkça uzayan ve bırakıldığında eski haline dönen yaylar, bu tür deneyler için çok uygundur.
• Lastik bant (kırtasiye lastiği): Paket lastiğine benzer ancak daha küçük boyutludur.
• Lastikli kumaş parçası: Tayt ya da eşofman kumaşlarının belli kısımları uzayıp eski haline dönebilir.
• Balon lastiği: İnce, esnek ve kolay uzayabilir.
• Egzersiz bandı (direnç lastiği): Spor ekipmanı olarak kullanılan bu lastikler de kuvvete göre uzayabilir.

Bu malzemelerle benzer deneyler yapılarak kuvvet-uzama ilişkisi gözlemlenebilir.