Anlamsız Kelimeli İkileme

Anlamsız kelimeli ikilemeler, Türkçede anlatımı güçlendirmek, durumu daha canlı göstermek, hareketi, düzensizliği, dağınıklığı, biçimsizliği ya da duyguyu daha etkili vermek için kullanılan özel söz kalıpları arasında yer alır. Bu yapılarda yer alan bazı kelimeler tek başına açık ve yerleşik bir anlam taşımayabilir; ancak yan yana geldiklerinde dilde çok güçlü, akılda kalıcı ve anlatımı zenginleştiren bir bütün oluştururlar. Bu yüzden bu tür ikilemeler yalnızca ses benzerliği taşıyan sözler değil, aynı zamanda Türkçenin anlatım gücünü artıran yerleşik kalıplardır.

Tek başına kullanıldığında anlamı belirsiz ya da zayıf görünen, fakat bir ikileme içinde yer aldığında güçlü bir anlatım değeri kazanan sözler birlikte düşünüldüğünde, bu soruya uygun örnekler PÜKLÜM, APAR, TOPAR, ECİŞ, BÜCÜŞ, SÜKLÜMdür ve bunlar daha çok ikileme içinde kullanılan, tek başına değil yan yana geldikleri eş sözcükle birlikte anlam kazanan anlamsız kelimeli ikileme örnekleridir.

Anlamsız Kelimeli İkileme İle İlgili Diğer Cevaplar

• Abuk (Daha çok “abuk sabuk” ikilemesinde kullanılan bir sözcüktür.)
• Ivır (Daha çok “ıvır zıvır” ikilemesinde kullanılan bir sözcüktür.)
• Mırın (Daha çok “mırın kırın” ikilemesinde kullanılan bir sözcüktür.)
• Allak (Daha çok “allak bullak” ikilemesinde kullanılan bir sözcüktür.)
• Yalan (Daha çok “yalan yanlış” ikilemesinde kullanılan kalıplaşmış sözlerden biridir.)

Püklüm sözcüğü süklüm püklüm kalıbı içinde boynu bükük bir görünüş taşır

Püklüm sözcüğü günlük dilde tek başına çok sık kullanılmaz; asıl gücünü “süklüm püklüm” ikilemesi içinde kazanır. Bu ikileme, çoğu zaman mahcup, çekingen, ezik, boynu bükük ya da içine kapanmış bir duruşu anlatmak için kullanılır. Burada püklüm kelimesi tek başına belirgin bir sözlük anlamı vermese de, süklüm ile birleştiğinde zihinde hemen bir insan görüntüsü oluşturur. Omuzları düşmüş, kendini geriye çekmiş, konuşmakta zorlanan ya da utangaç görünen biri bu kalıpla anlatılabilir.

Türkçede bazı sözler ses etkisiyle akılda kalır ve asıl anlamını kalıp içinde taşır. Püklüm de bu tür sözlerdendir. Ses yapısı, büzülmüşlük ve kapanıklık hissi verir. Bu nedenle ikileme içinde hem anlamı destekler hem de duyguyu kuvvetlendirir. Bu tür kelimeler dilin doğal akışında çok değerlidir; çünkü açıklamayı uzatmadan durumu kısa ve etkili biçimde anlatır.

Apar sözcüğü apar topar kalıbında acele ve düzensizliği anlatır

Apar sözcüğü, “apar topar” ikilemesinin ilk parçası olarak Türkçede oldukça bilinen bir kullanıma sahiptir. Tek başına söylendiğinde belirgin bir anlam yükü taşımaz; fakat topar ile yan yana geldiğinde hızla, telaşla, gelişigüzel ve çoğu zaman hazırlıksız biçimde yapılan bir işi anlatır. Bir yerden aceleyle çıkmak, eşyaları düşünmeden toplamak ya da ani bir karar verip harekete geçmek gibi durumlarda bu ikileme sıkça kullanılır.

Apar topar ifadesinin gücü, yalnızca hızlı olmayı değil, aynı zamanda düzen kurmaya fırsat kalmadan yapılan işi de anlatmasından gelir. Bu yönüyle sıradan “acele” kelimesinden daha canlıdır. Apar sözcüğü burada tek başına değil, kalıp içindeki ses ve ritim düzeniyle öne çıkar. Dilin kulağa hoş gelen yönü de bu noktada hissedilir. Çünkü ikileme hem anlam verir hem de hareket duygusunu sesle destekler.

Topar sözcüğü düzen kurulamadan yapılan hareketin ikinci parçası olarak yer alır

Topar sözcüğü, “apar topar” ikilemesinin ikinci parçasıdır ve tek başına kullanıldığında aynı gücü taşımaz. Buradaki işlevi, ilk sözcükle birlikte acelecilik ve gelişigüzellik duygusunu tamamlamaktır. Türkçede bu tür ikilemelerde iki parçanın birlikte oluşturduğu ses akışı çok önemlidir. Topar kelimesi, apar ile yan yana geldiğinde cümleye hız ve telaş hissi ekler.

Bu tür sözcüklerin dildeki yeri, tek başına anlam açıklamaktan çok anlatımı yoğunlaştırmaktır. Topar sözcüğü de tam olarak bu işleve sahiptir. Bir kişinin apar topar evden çıkması, apar topar eşyalarını toplaması ya da apar topar yola koyulması dendiğinde, zihinde düzenli değil, acele içinde gelişen bir tablo belirir. Bu tabloyu güçlü yapan şey, topar kelimesinin kalıp içindeki yeridir.

Eciş sözcüğü eciş bücüş kalıbında biçimsizliği ve eğriliği hissettirir

Eciş sözcüğü, “eciş bücüş” ikilemesinde kullanılan ve tek başına açık anlam taşımayan parçalardan biridir. Bu ikileme, eğri büğrü, biçimsiz, düzensiz, yamuk ya da göze hoş görünmeyen şekiller için kullanılır. Bir yazının kötü görünmesi, bir nesnenin düzgün durmaması ya da bir çizimin orantısız olması bu kalıpla anlatılabilir. Eciş kelimesi burada bücüş ile birlikte biçim bozukluğunu etkili biçimde yansıtır.

Bu ikilemenin başarısı, ses yapısının bizzat düzensizliği çağrıştırmasındadır. Düz, net ve sert bir söyleyiş yerine kırık, kıvrımlı ve dağınık bir sesleniş vardır. Bu nedenle eciş bücüş dendiğinde yalnızca anlam değil, görüntü de hissedilir. Eciş sözcüğü de bu etkinin ilk ayağını oluşturur. Böylece anlamsız gibi görünen bir parça, dil içinde çok işlevli bir söz unsuruna dönüşür.

Bücüş sözcüğü eciş ile birleşince bozuk şekli daha belirgin hâle getirir

Bücüş sözcüğü, “eciş bücüş” kalıbının ikinci parçası olarak yer alır ve ilk kelimeyle birlikte biçimsizlik duygusunu tamamlar. Tek başına günlük dilde bağımsız bir anlamı yok denecek kadar azdır; ancak ikileme içinde son derece güçlüdür. Özellikle çocuk dilinde, gündelik konuşmada ve tasvirlerde sıkça karşılaşılan bu yapı, düzgün olmayan her şey için kullanılabilir.

Bücüş kelimesi, ses olarak da kıvrılmış, bozulmuş ve daralmış bir görünüm çağrıştırır. Bu nedenle ikilemenin verdiği anlamı yalnızca sözlük düzeyinde değil, ses düzeyinde de güçlendirir. Türkçenin ikileme yapıları tam da bu yüzden etkilidir; bazen açık anlamdan çok duygu ve görüntü etkisi taşırlar. Bücüş de bu geleneğin yerleşik parçalarından biridir.

Süklüm sözcüğü püklüm ile birleştiğinde mahcubiyeti ve çekingenliği yoğunlaştırır

Süklüm sözcüğü de tek başına sık kullanılmayan, fakat “süklüm püklüm” kalıbı içinde çok tanınan bir parçadır. Bu ikileme daha çok içine kapanmış, utanmış, sessizleşmiş, kendini geri çekmiş kişiler için kullanılır. Süklüm kelimesi, püklüm ile yan yana geldiğinde kişinin bedensel ve ruhsal çekilişini hissettirir. Bu nedenle yalnızca bir görüntü değil, aynı zamanda bir ruh hâli de anlatır.

Süklüm püklüm ifadesi çoğu zaman sosyal bir durumdan sonra ortaya çıkar. Azarlanmış, utanmış, çekinmiş ya da rahat davranamayan kişiler bu kalıpla tasvir edilir. Süklüm sözcüğü bu anlatımın ilk yarısını oluşturur ve ses yönünden yumuşak ama içe bükülmüş bir hava taşır. Bu da kelimenin kalıp içindeki etkisini artırır.

Anlamsız kelimeli ikilemeler Türkçenin ses ve anlam gücünü birlikte gösterir

Bu tür ikilemelerin en dikkat çekici yönü, dilde yalnızca bilgi vermek için değil, aynı zamanda etki kurmak için de kullanılmalarıdır. Anlamsız kelimeli ikileme denildiğinde, burada gerçekten tamamen boş bir yapıdan söz edilmez. Asıl anlatılmak istenen, bazı parçaların tek başına güçlü sözlük anlamı taşımadığı, ama ikileme içinde çok güçlü ve yerleşik bir kullanım kazandığıdır. Bu yapılar dilin doğallığını, ritmini ve sözlü anlatım gücünü artırır.

Türkçede ikilemeler anlatımı renklendirir. “Apar topar” denildiğinde acelecilik, “eciş bücüş” denildiğinde biçim bozukluğu, “süklüm püklüm” denildiğinde mahcubiyet daha kısa sürede ve daha canlı biçimde anlaşılır. İşte bu nedenle bu yapılar sadece dil bilgisi konusu değil, aynı zamanda anlatım sanatının da önemli parçalarıdır. Çocuk kitaplarından gündelik konuşmaya, hikâyelerden deyimleşmiş anlatımlara kadar çok geniş bir alanda kullanılırlar.

Bu tür ikilemeler ayrıca hafızada kolay kalır. Ses benzerliği, ritim ve tekrar etkisi sayesinde günlük dil içinde yerleşirler. Bu da onları yalnızca kurallı bir yapı olmaktan çıkarıp yaşayan dil unsurları hâline getirir. Türkçenin sözlü anlatım geleneğinde bu tür yapıların güçlü olması, dilin hem kulağa hem zihne hitap eden yönünü gösterir.