AÖF Devre Analizi Çıkmış Sorular ve Cevapları (2013-2014 Final / Güz Dönem Sonu Sınavı)

AÖF Devre Analizi Çıkmış Sorular ve Cevapları (2013-2014 Final / Güz Dönem Sonu Sınavı)
REKLAM ALANI
BilgiAçıklama
Ders AdıDevre Analizi
BölümElektrik Enerjisi Üretim, İletim ve Dağıtımı
Eğitim SistemiAçıköğretim Fakültesi (AÖF)
Dönem2013-2014 Güz Dönemi
Sınav TürüDönem Sonu Sınavı (Final)
Soru Sayısı20
Soru Türü5 Seçenekli Çoktan Seçmeli
İçerikÇıkmış Sorular, Ayrıntılı Çözümler, Pratik Yöntemler ve Cevap Anahtarı
PDFÇıkmış Sınav Soruları PDF Dosyası Hazır

AÖF Devre Analizi 2013-2014 Güz Dönem Sonu Sınavı (Final), elektrik devrelerinin temel prensiplerini, devre elemanlarının özelliklerini ve alternatif akım analiz yöntemlerini kapsayan 20 çoktan seçmeli sorudan oluşmaktadır. Sınavın ilk bölümünde elektrik akımı birimleri ve birim dönüşümleri, seri ve paralel direnç bağlantıları, eşdeğer direnç hesaplamaları, maksimum güç aktarımı ve bobinlerde indüklenen gerilim konuları ele alınmaktadır. Ayrıca kondansatörlerin seri bağlantılarında eşdeğer kapasitenin belirlenmesi, plaka yüzey alanı ve plakalar arası mesafenin kapasiteye etkisi, kondansatörlerde depolanan enerji ile RC ve RL devrelerinin zaman sabitleri değerlendirilmektedir. Soruların bir bölümü temel elektrik bilgilerini ölçerken diğer bölümü devre şemalarının yorumlanmasını, uygun formüllerin kullanılmasını ve sayısal hesaplamaların yapılmasını gerektirmektedir.

Sınavın ilerleyen sorularında karmaşık empedansların seri ve paralel bağlantıları, alternatif akımda faz farkı, frekans ve periyot ilişkileri, sinüzoidal gerilim ifadeleri, fazör gösterimleri ve süperpozisyon teoremi ağırlık kazanmaktadır. Özellikle empedansların kutupsal biçime dönüştürülmesi, farklı faz açılarına sahip AC dalgalarının karşılaştırılması, paralel empedanslardan geçen akımların hesaplanması ve farklı frekanslı kaynakların devre üzerindeki etkilerinin belirlenmesi üzerinde durulmaktadır. Son sorularda ise yük empedansının direnç ve reaktans bileşenlerinden güç çarpanının hesaplanması, endüktif yüklerin faz özellikleri ve görünür gücün birimi ele alınmaktadır. Bu yönüyle 2013-2014 Güz Dönem Sonu Sınavı, Devre Analizi dersinin temel elektrik bilgilerini, geçici durum analizlerini ve alternatif akım devrelerine yönelik matematiksel problem çözme becerilerini birlikte ölçen sorular içermektedir.

AÖF Devre Analizi Çıkmış Sorular ve Cevapları (2013-2014 Final / Güz Dönem Sonu Sınavı)

1. 1 kA ne kadar μA’e eşittir?

A) 10⁻⁶
B) 10⁻³
C) 10³
D) 10⁶
E) 10⁹

Doğru Cevap: E) 10⁹

Çözüm: Elektrik akımının temel birimi Amper (A) olarak ifade edilir. Elektriksel büyüklüklerin çok büyük veya çok küçük değerlerini göstermek için kilo, mili ve mikro gibi birim ön ekleri kullanılır.

Soruda 1 kiloamper (kA) değerinin kaç mikroamper (μA) olduğu istenmektedir.

Öncelikle kiloamper, ampere dönüştürülür.

1 kA = 10³ A
1 kA = 1000 A

Mikroamper ise amperin milyonda biridir.

1 μA = 10⁻⁶ A
1 A = 10⁶ μA

Şimdi kiloamperden mikroampere dönüşüm yapılır.

1 kA = 10³ × 10⁶ μA
1 kA = 10⁹ μA
1 kA = 1.000.000.000 μA

En Kısa Çözüm (Pratik Yöntem): Kilo ön eki 10³, mikro ön eki 10⁻⁶ değerindedir. Birimler arasındaki üs farkı hesaplanır.

10³ / 10⁻⁶ = 10³⁻⁽⁻⁶⁾
10³⁺⁶ = 10⁹

Doğru cevap E seçeneğidir.

Açıklama: Elektriksel büyüklüklerde kullanılan SI birim ön ekleri, büyük ve küçük değerlerin kolay gösterilmesini sağlar. Kilo ön eki 1000 katı, mikro ön eki ise milyonda biri ifade eder. Bu nedenle 1 kiloamper, 1 milyar mikroampere eşittir. Birim dönüşümlerinde üs kurallarının doğru uygulanması önemlidir.

2. Şekildeki devrede A-B arası eşdeğer direnç değeri aşağıdakilerden hangisidir?

A) 0 Ohm
B) 10 Ohm
C) 15 Ohm
D) 20 Ohm
E) 30 Ohm

Doğru Cevap: D) 20 Ohm

Çözüm: Verilen devrede 20 Ω ve 10 Ω değerinde iki direnç bulunmaktadır. Soruda A ve B noktaları arasındaki eşdeğer direncin hesaplanması istenmektedir.

Devre incelendiğinde 10 Ω direncin uçlarının başka bir iletken üzerinden doğrudan birbirine bağlandığı görülmektedir. Bu bağlantı kısa devre olarak adlandırılır.

İdeal bir iletkenin direnci sıfır kabul edildiğinden elektrik akımı, 10 Ω direnç yerine kısa devre bağlantısından geçer.

Bu nedenle 10 Ω direnç eşdeğer direnç hesabında etkisiz kalır.

10 Ω direnç ile kısa devre bağlantısı paralel olduğundan:

Rparalel = (10 × 0) / (10 + 0)
Rparalel = 0 / 10
Rparalel = 0 Ω

A ve B noktaları arasında geriye yalnızca 20 Ω direnç kalır.

Eşdeğer direnç hesaplanır.

Reş = 20 + 0
Reş = 20 Ω

En Kısa Çözüm (Pratik Yöntem): 10 Ω direncin uçları doğrudan iletkenle birleştirildiği için direnç kısa devre olmuştur. Geriye yalnızca 20 Ω direnç kalır.

Reş = 20 Ω

Doğru cevap D seçeneğidir.

Açıklama: Elektrik devrelerinde bir direncin uçları ideal bir iletkenle doğrudan birleştirilirse direnç kısa devre edilmiş olur. Kısa devre bağlantısının direnci sıfır kabul edildiğinden bu bağlantıya paralel olan direncin uçlarında gerilim oluşmaz. Bu nedenle 10 Ω direnç eşdeğer direnci etkilemez ve A-B noktaları arasındaki toplam direnç 20 Ω olur.

3. Şekilde tanımlı olan i₁ akımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 13.33 A
B) 6.66 A
C) 3.33 A
D) -6.66 A
E) -13.33 A

Doğru Cevap: E) -13.33 A

Çözüm: Verilen devrede 60 V gerilim kaynağı, seri bağlı 3 Ω direnç ve birbirine paralel bağlı 6 Ω, 3 Ω ve 6 Ω dirençleri bulunmaktadır. Soruda üst taraftaki 3 Ω direnç üzerinden sola doğru tanımlanan i₁ akımının değeri istenmektedir.

Bu soruyu çözmek için öncelikle paralel dirençlerin eşdeğer direnci hesaplanır. Daha sonra devrenin toplam direnci ve akımı Ohm Kanunu ile bulunur.

Paralel direnç formülü:

1 / Reş = 1 / R1 + 1 / R2 + 1 / R3

Verilen paralel dirençler:

R1 = 6 Ω
R2 = 3 Ω
R3 = 6 Ω

Formülde yerine yazalım.

1 / Reş = 1 / 6 + 1 / 3 + 1 / 6
1 / Reş = 1 / 6 + 2 / 6 + 1 / 6
1 / Reş = 4 / 6
Reş = 6 / 4
Reş = 1,5 Ω

Paralel dirençlerin eşdeğeri 1,5 Ω olarak bulunur.

Bu eşdeğer direnç, üst taraftaki 3 Ω dirençle seri bağlıdır. Bu nedenle devrenin toplam direnci hesaplanır.

Rtoplam = 3 + Reş
Rtoplam = 3 + 1,5
Rtoplam = 4,5 Ω

Şimdi Ohm Kanunu kullanılarak toplam akım bulunur.

Ohm Kanunu: I = V / R

Verilenler:

Gerilim (V) = 60 V
Toplam direnç (Rtoplam) = 4,5 Ω

Formülde yerine yazalım.

I = 60 / 4,5
I = 13,33 A

Devrenin toplam akımı 13,33 A olarak bulunur.

Ancak soruda i₁ akımı, üst taraftaki 3 Ω direnç üzerinden sola doğru tanımlanmıştır. Gerilim kaynağının pozitif ucu üst tarafta olduğundan gerçek akım yönü bu direnç üzerinden soldan sağa doğrudur.

Bu nedenle hesaplanan akım, şekilde gösterilen i₁ yönünün tersindedir ve negatif işaretle ifade edilir.

i₁ = -I
i₁ = -13,33 A

En Kısa Çözüm (Pratik Yöntem): Önce paralel bağlı 6 Ω, 3 Ω ve 6 Ω dirençlerin eşdeğerini bul. Ardından seri bağlı 3 Ω direnci ekleyerek toplam akımı hesapla.

Reş = 1,5 Ω
Rtoplam = 3 + 1,5
Rtoplam = 4,5 Ω
I = 60 / 4,5
I = 13,33 A
i₁ = -13,33 A

Doğru cevap E seçeneğidir.

Açıklama: Seri bağlı devre elemanlarından aynı akım geçerken paralel bağlı dirençlerin uçlarındaki gerilimler eşittir. Bu devrede üç paralel direncin eşdeğeri 1,5 Ω, toplam direnç ise 4,5 Ω olarak hesaplanır. Kaynaktan çıkan toplam akım 13,33 A’dir. Akımın gerçek yönü üst taraftaki direnç üzerinden soldan sağa olmasına rağmen i₁ akımı sola doğru tanımlandığından sonuç -13,33 A olur. Negatif işaret, akımın seçilen referans yönünün tersine aktığını gösterir.

4. Devrede yük direncine maksimum yük aktarımı yapılabilmesi için yük direnci (RL) ile devre direnci (Rs) arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?

A) RL < RS
B) RL = RS
C) RL > RS
D) RL = 0; RL = minimum
E) RS = 0; RS = minimum

Doğru Cevap: B) RL = RS

Çözüm: Elektrik devrelerinde bir kaynaktan yük direncine aktarılabilecek en yüksek gücün elde edilmesi, Maksimum Güç Aktarımı Teoremi ile açıklanır.

Bu teoreme göre, doğru akım direnç devrelerinde yük direncine maksimum güç aktarılabilmesi için yük direncinin, devrenin yük uçlarından görülen eşdeğer direncine eşit olması gerekir.

Maksimum güç aktarımı koşulu: RL = RS

RL = Yük direnci (Ω)
RS = Kaynak veya devrenin eşdeğer direnci (Ω)

Maksimum güç aktarımı koşulunu anlamak için yük üzerinde harcanan güç formülü kullanılabilir.

Yük gücü formülü: P = I² × RL

Kaynak gerilimi V olduğunda devreden geçen akım:

I = V / (RS + RL)

Bu ifade güç formülünde yerine yazılır.

P = I² × RL
P = [V / (RS + RL)]² × RL
P = V² × RL / (RS + RL)²

Bu bağıntıya göre yük direncinde harcanan güç, RL değerine bağlı olarak değişir. Gücün maksimum olduğu nokta matematiksel olarak incelendiğinde yük direncinin kaynak direncine eşit olması gerektiği bulunur.

RL = RS

En Kısa Çözüm (Pratik Yöntem): Maksimum Güç Aktarımı Teoremi’ne göre yük direnci ile devrenin eşdeğer direnci birbirine eşit olmalıdır.

RL = RS

Doğru cevap B seçeneğidir.

Açıklama: Maksimum Güç Aktarımı Teoremi, elektrik devrelerinde yük üzerinde en yüksek gücün elde edileceği direnç değerini belirler. Doğru akım direnç devrelerinde yük direnci, kaynağın Thevenin eşdeğer direncine eşit olduğunda maksimum güç aktarımı gerçekleşir. Bu koşul, maksimum verim anlamına gelmez. RL = RS durumunda ideal dirençli devrede aktarılan toplam gücün yarısı yükte, diğer yarısı kaynak direncinde harcanır.

5. 100 mH’lik bir bobinin içerisinden geçirilen akım 0.5 s içerisinde 4 A’dan 8 A’e yükselmektedir. İndüklenen gerilimin değeri aşağıdakilerden hangisidir?

A) 0,8 V
B) 0,6 V
C) 0,4 V
D) 0,2 V
E) 1 V

Doğru Cevap: A) 0,8 V

Çözüm: Bobin, elektrik akımının değişimine karşı koyan bir devre elemanıdır. Bobinden geçen akım değiştiğinde manyetik alan da değişir ve bu değişim sonucunda bobinin uçlarında gerilim indüklenir.

Bobinde indüklenen gerilimin büyüklüğü, bobinin endüktansı ile akımın zamana göre değişim hızının çarpımına eşittir.

Bobin gerilimi formülü: V = L × ΔI / Δt

Verilenler:

Bobin endüktansı (L) = 100 mH
Başlangıç akımı (I1) = 4 A
Son akım (I2) = 8 A
Zaman değişimi (Δt) = 0,5 s

Öncelikle bobinin endüktansı Henry birimine dönüştürülür.

L = 100 mH
L = 100 / 1000
L = 0,1 H

Şimdi akım değişimi hesaplanır.

ΔI = I2 – I1
ΔI = 8 – 4
ΔI = 4 A

Akımın değişim hızı hesaplanır.

ΔI / Δt = 4 / 0,5
ΔI / Δt = 8 A/s

Bulunan değerler bobin gerilimi formülünde yerine yazılır.

V = L × ΔI / Δt
V = 0,1 × 4 / 0,5
V = 0,1 × 8
V = 0,8 V

En Kısa Çözüm (Pratik Yöntem): Bobinin endüktansını Henry birimine dönüştür, akım farkını bul ve zamana böl.

V = L × (I2 – I1) / t
V = 0,1 × (8 – 4) / 0,5
V = 0,1 × 4 / 0,5
V = 0,8 V

Doğru cevap A seçeneğidir.

Açıklama: Bobinlerde indüklenen gerilim, akımın değişim hızına bağlıdır. Akım ne kadar hızlı değişirse indüklenen gerilimin büyüklüğü de o kadar fazla olur. Bu soruda bobinden geçen akım 0,5 saniyede 4 A artmaktadır. Endüktansı 0,1 H olan bobinde bu değişim 0,8 V gerilim meydana getirir. Lenz Yasası’na göre indüklenen elektromotor kuvvet, kendisini oluşturan akım değişimine karşı koyacak yöndedir. Soruda gerilimin büyüklüğü istendiği için sonuç pozitif olarak verilmiştir.

6. 4 mF’lik kondansatöre aşağıdakilerden hangisi yapılarak kapasitesi 2 mF olan bir kondansatör elde edilir?

A) 2 mF’lik kondansatör paralel bağlanmalıdır.
B) 2 mF’lik kondansatör seri bağlanmalıdır.
C) 4 mF’lik kondansatör seri bağlanmalıdır.
D) 4 mF’lik kondansatör paralel bağlanmalıdır.
E) 6 mF’lik kondansatör paralel bağlanmalıdır.

Doğru Cevap: C) 4 mF’lik kondansatör seri bağlanmalıdır.

Çözüm: Kondansatörler, elektrik yükünü depolayan devre elemanlarıdır. Kondansatörlerin seri veya paralel bağlanması sonucunda eşdeğer kapasite değeri değişir.

Paralel bağlı kondansatörlerde kapasiteler toplanır. Bu nedenle eşdeğer kapasite artar.

Seri bağlı kondansatörlerde ise eşdeğer kapasite, bağlanan kondansatörlerin her birinin kapasitesinden daha küçük olur.

Soruda 4 mF değerindeki kondansatör kullanılarak 2 mF eşdeğer kapasite elde edilmesi istenmektedir. Eşdeğer kapasite başlangıç kapasitesinden küçük olacağı için seri bağlantı kullanılmalıdır.

Seri bağlı iki kondansatörün eşdeğer kapasite formülü:

Ceq = (C1 × C2) / (C1 + C2)

Verilenler:

Birinci kondansatör (C1) = 4 mF
Eşdeğer kapasite (Ceq) = 2 mF
İkinci kondansatör (C2) = ?

Değerler formülde yerine yazılır.

2 = (4 × C2) / (4 + C2)

İçler dışlar çarpımı yapılır.

2 × (4 + C2) = 4C2
8 + 2C2 = 4C2
8 = 4C2 – 2C2
8 = 2C2
C2 = 8 / 2
C2 = 4 mF

Bulunan sonuca göre 4 mF değerindeki ikinci kondansatör seri bağlanmalıdır.

Sonuç kontrol edilir.

Ceq = (4 × 4) / (4 + 4)
Ceq = 16 / 8
Ceq = 2 mF

En Kısa Çözüm (Pratik Yöntem): İki eşit değerli kondansatör seri bağlandığında eşdeğer kapasite, kondansatörlerden birinin kapasitesinin yarısı olur.

Ceq = C / 2
Ceq = 4 / 2
Ceq = 2 mF

Doğru cevap C seçeneğidir.

Açıklama: Kondansatörler paralel bağlandığında eşdeğer kapasite artarken seri bağlandığında azalır. İki eşit kapasiteli kondansatörün seri bağlanması durumunda eşdeğer kapasite, tek bir kondansatörün kapasitesinin yarısına eşittir. Bu nedenle 4 mF değerindeki kondansatöre ikinci bir 4 mF kondansatör seri bağlandığında toplam kapasite 2 mF olur.

7. Plaka yüzey alanı yarıya indirilen, plakalar arası mesafe ise 2 kat oranında arttırılan düzlemsel bir kondansatörün kapasitesi önceki duruma göre nasıl değişir?

A) 4 kat artar.
B) 2 kat artar.
C) 2 kat azalır.
D) Değişim olmaz.
E) 4 kat azalır.

Doğru Cevap: E) 4 kat azalır.

Çözüm: Düzlemsel bir kondansatörün kapasitesi, plakaların yüzey alanına, plakalar arasındaki mesafeye ve yalıtkan ortamın elektriksel geçirgenliğine bağlıdır.

Kondansatörün kapasitesi plaka yüzey alanıyla doğru, plakalar arasındaki mesafeyle ters orantılıdır.

Düzlemsel kondansatörün kapasite formülü: C = ε × A / d

C = Kapasite (F)
ε = Yalıtkan ortamın elektriksel geçirgenliği (F/m)
A = Plakaların yüzey alanı (m²)
d = Plakalar arasındaki mesafe (m)

Soruda plaka yüzey alanının yarıya indirildiği belirtilmektedir.

Yeni yüzey alanı = A / 2

Plakalar arasındaki mesafe ise 2 katına çıkarılmaktadır.

Yeni mesafe = 2d

Yeni değerler kapasite formülünde yerine yazılır.

Cyeni = ε × (A / 2) / (2d)
Cyeni = ε × A / (4d)
Cyeni = (ε × A / d) / 4
Cyeni = C / 4

Yeni kapasite, başlangıç kapasitesinin dörtte biri olur. Bu nedenle kapasite 4 kat azalır.

En Kısa Çözüm (Pratik Yöntem): Plaka alanı yarıya inerse kapasite 2 kat azalır. Plakalar arasındaki mesafe 2 katına çıkarsa kapasite bir 2 kat daha azalır.

Kapasite değişimi = 2 × 2
Kapasite değişimi = 4 kat azalma

Doğru cevap E seçeneğidir.

Açıklama: Kondansatörlerde plaka yüzey alanı arttıkça kapasite artar, plakalar arasındaki mesafe arttıkça kapasite azalır. Bu soruda yüzey alanının yarıya indirilmesi kapasiteyi azaltırken plakalar arasındaki mesafenin iki katına çıkarılması da kapasiteyi azaltmaktadır. Her iki değişiklik birlikte değerlendirildiğinde yeni kapasite ilk kapasitenin dörtte birine düşer.

8. 10 μF değerindeki kondansatörün üzerindeki gerilim düşümü 10 V olduğuna göre üzerinde biriken enerji miktarının değeri aşağıdakilerden hangisidir?

A) 0,5 mJ
B) 5 mJ
C) 50 mJ
D) 100 μJ
E) 100 mJ

Doğru Cevap: A) 0,5 mJ

Çözüm: Kondansatörler, elektrik enerjisini elektrik alan içerisinde depolayan devre elemanlarıdır. Kondansatörde depolanan enerji, kapasite değerine ve uçları arasındaki gerilimin karesine bağlıdır.

Kondansatörde depolanan enerji formülü: E = 1/2 × C × V²

Verilenler:

Kapasite (C) = 10 μF
Gerilim (V) = 10 V
Depolanan enerji (E) = ?

Öncelikle kapasite Farad birimine dönüştürülür.

C = 10 μF
C = 10 × 10⁻⁶ F
C = 0,00001 F

Bulunan değerler enerji formülünde yerine yazılır.

E = 1/2 × C × V²
E = 1/2 × 0,00001 × 10²
E = 0,5 × 0,00001 × 100
E = 0,0005 J

Sonuç milijoule birimine dönüştürülür.

1 J = 1000 mJ

E = 0,0005 × 1000
E = 0,5 mJ

En Kısa Çözüm (Pratik Yöntem): Kapasiteyi mikrofarad, gerilimi volt cinsinden kullanarak enerjiyi doğrudan mikrojoule cinsinden hesaplamak mümkündür.

E = 1/2 × 10 × 10²
E = 5 × 100
E = 500 μJ
E = 0,5 mJ

Doğru cevap A seçeneğidir.

Açıklama: Kondansatörde depolanan enerji, kapasite ile doğru, gerilimin karesiyle doğru orantılıdır. Kapasite iki katına çıkarılırsa depolanan enerji iki katına çıkar. Gerilim iki katına çıkarılırsa depolanan enerji dört katına çıkar. Bu soruda 10 μF kapasiteli kondansatörün uçlarında 10 V gerilim bulunduğundan depolanan enerji 0,5 mJ olarak hesaplanır.

9. Şekildeki devrede verilen V₁ ve V₂ gerilimleri için belirtilen zaman aralığında i₁ akımının değeri aşağıdakilerden hangisidir?

A) 5 A
B) 4 A
C) 3 A
D) 2 A
E) 1 A

Doğru Cevap: D) 2 A

Çözüm: Verilen devrede iki bağımsız gerilim kaynağı ile 75 Ω, 20 Ω, 30 Ω ve 60 Ω dirençler bulunmaktadır. Soruda 30 Ω direnç üzerinden aşağı yönde geçen i₁ akımının hesaplanması istenmektedir.

Bu sorunun çözümünde zamana bağlı gerilim kaynaklarının değerleri ve Ohm Kanunu kullanılır.

Devrede 30 Ω ve 60 Ω dirençler sağ taraftaki V₂ gerilim kaynağına paralel bağlıdır. Paralel bağlı devre elemanlarının uçlarındaki gerilimler eşittir.

Bu nedenle 30 Ω direnç üzerindeki gerilim doğrudan V₂ kaynağının gerilimine eşittir.

V30 = V₂

Ohm Kanunu uygulanır.

Akım formülü: I = V / R

i₁ = V30 / 30
i₁ = V₂ / 30

Sorunun görselinde gerilim kaynaklarının matematiksel ifadeleri ve istenen zaman aralığının sayısal değerleri görünmediği için V₂ gerilimi doğrudan belirlenememektedir.

İşaretlenen D seçeneğindeki 2 A değerinin elde edilmesi için, ilgili zaman aralığında V₂ geriliminin 60 V olması gerekir.

V₂ = 60 V kabul edildiğinde:

i₁ = V₂ / 30
i₁ = 60 / 30
i₁ = 2 A

En Kısa Çözüm (Pratik Yöntem): 30 Ω direnç doğrudan V₂ gerilim kaynağına paralel bağlıdır. Bu nedenle diğer dirençlerin eşdeğerini hesaplamaya gerek yoktur.

i₁ = V₂ / 30
V₂ = 60 V ise:
i₁ = 60 / 30
i₁ = 2 A

Açıklama: Paralel bağlı devre elemanlarının uçlarındaki gerilimler eşittir. Bu devrede 30 Ω direnç, 60 Ω direnç ve V₂ gerilim kaynağı aynı iki düğüm arasına bağlanmıştır. Bu nedenle i₁ akımı yalnızca V₂ gerilimi ve 30 Ω direnç kullanılarak hesaplanabilir. V₂ kaynağının ilgili zaman aralığında 60 V olması durumunda direnç üzerinden 2 A akım geçer. Görselde eksik kalan kaynak ifadesi nedeniyle bu sonuç koşulludur.

10. Şekildeki devrede R = 200 kΩ, C = 22 μF ve v(0) = 10 mV ise t = 30 ms’deki v değeri aşağıdakilerden hangisidir?

A) 0.99 mV
B) 9.93 mV
C) 99.3 mV
D) 9.93 V
E) 0.93 V

Doğru Cevap: B) 9.93 mV

Çözüm: Verilen devrede 200 kΩ değerinde bir direnç ve 22 μF değerinde bir kondansatör bulunmaktadır. Kondansatörün başlangıç gerilimi 10 mV olarak verilmiştir. Soruda 30 ms sonra kondansatörün uçlarındaki gerilimin kaç mV olacağı istenmektedir.

Devrede bağımsız gerilim veya akım kaynağı bulunmadığından kondansatör, başlangıçta depoladığı enerjiyi direnç üzerinden boşaltmaktadır. Bu nedenle RC devresinin doğal tepki denklemi kullanılır.

Kondansatörün boşalma gerilimi formülü: v(t) = V₀ × e^(-t / RC)

Verilenler:

Direnç (R) = 200 kΩ = 200000 Ω
Kapasite (C) = 22 μF = 0,000022 F
Başlangıç gerilimi (V₀) = 10 mV
Zaman (t) = 30 ms = 0,03 s

Öncelikle RC devresinin zaman sabiti hesaplanır.

Zaman sabiti formülü: τ = R × C

τ = 200000 × 0,000022
τ = 4,4 s

Devrenin zaman sabiti 4,4 saniye olarak bulunur.

Şimdi kondansatörün 30 ms sonraki gerilimi hesaplanır.

v(t) = V₀ × e^(-t / τ)
v(0,03) = 10 × e^(-0,03 / 4,4)
v(0,03) = 10 × e^(-0,006818)
v(0,03) = 10 × 0,9932
v(0,03) ≈ 9,93 mV

En Kısa Çözüm (Pratik Yöntem): Önce direnç ve kapasite çarpılarak zaman sabiti bulunur. Ardından kondansatörün boşalma formülü uygulanır.

τ = R × C
τ = 200000 × 0,000022
τ = 4,4 s
v = 10 × e^(-0,03 / 4,4)
v = 10 × 0,9932
v ≈ 9,93 mV

Doğru cevap B seçeneğidir.

Açıklama: RC devrelerinde kondansatörün boşalma gerilimi zamanla üstel olarak azalır. Bu değişimin hızı, direnç ve kapasitenin çarpımıyla elde edilen zaman sabitine bağlıdır. Bu devrede zaman sabiti 4,4 saniyedir. Soruda verilen 30 ms süresi, zaman sabitine göre oldukça kısa olduğundan kondansatör geriliminde küçük bir azalma meydana gelir. Başlangıçta 10 mV olan gerilim, 30 ms sonunda yaklaşık 9,93 mV değerine düşer.

11. Bir kondansatör ve 100 Ω’luk bir direncin bağlanması ile oluşturulacak bir devrenin zaman sabitinin 10 μs olması istenmektedir. Buna göre bu devrede kullanılacak kondansatörün değeri aşağıdakilerden hangisidir?

A) 100 nF
B) 10 nF
C) 100 μF
D) 10 μF
E) 1 μF

Doğru Cevap: A) 100 nF

Çözüm: Bir direnç ve kondansatörün bağlanmasıyla oluşturulan devreye RC devresi denir. RC devrelerinde kondansatörün dolma ve boşalma hızını belirleyen büyüklük zaman sabitidir.

Zaman sabiti τ (tau) sembolüyle gösterilir. RC devresinde zaman sabiti, direnç ile kapasite değerinin çarpımına eşittir.

RC devresinin zaman sabiti formülü: τ = R × C

Verilenler:

Direnç (R) = 100 Ω
Zaman sabiti (τ) = 10 μs
Kapasite (C) = ?

Öncelikle zaman saniye birimine dönüştürülür.

τ = 10 μs
τ = 10 × 10⁻⁶ s
τ = 0,00001 s

Soruda kapasite değeri istendiğinden zaman sabiti formülünde C yalnız bırakılır.

τ = R × C
C = τ / R

Verilen değerler formülde yerine yazılır.

C = 0,00001 / 100
C = 0,0000001 F

Bulunan kapasite nanofarad birimine dönüştürülür.

1 nF = 10⁻⁹ F

C = 0,0000001 × 10⁹
C = 100 nF

En Kısa Çözüm (Pratik Yöntem): RC devresinde kapasiteyi bulmak için zaman sabitini direnç değerine bölmek yeterlidir.

C = τ / R
C = 10 × 10⁻⁶ / 100
C = 10⁻⁷ F
C = 100 nF

Doğru cevap A seçeneğidir.

Açıklama: RC devrelerinde zaman sabiti, kondansatörün gerilim değişim hızını belirler. Direnç veya kapasite büyüdükçe zaman sabiti artar ve kondansatör daha yavaş dolar veya boşalır. Bir zaman sabiti sonunda başlangıçta yüksüz olan kondansatörün gerilimi, doğru akım kaynağıyla şarj sırasında son değerinin yaklaşık %63,2’sine ulaşır. Bu soruda 100 Ω dirençle 10 μs zaman sabiti oluşturulabilmesi için 100 nF değerinde bir kondansatör kullanılmalıdır.

12. Bir direnç ve 10 μH’lik bir bobinin bağlanmasıyla elde edilecek devrenin zaman sabitinin 0,1 μs olması istenmektedir. Buna göre devrede kullanılacak direncin değeri aşağıdakilerden hangisidir?

A) 10 Ohm
B) 100 Ohm
C) 1k Ohm
D) 10k Ohm
E) 100k Ohm

Doğru Cevap: B) 100 Ohm

Çözüm: Bir direnç ve bobinin bağlanmasıyla oluşturulan devreye RL devresi denir. RL devrelerinde bobinden geçen akımın değişim hızını belirleyen büyüklük zaman sabitidir.

RL devresinin zaman sabiti, bobinin endüktansının direnç değerine bölünmesiyle hesaplanır.

RL devresinin zaman sabiti formülü: τ = L / R

Verilenler:

Bobin endüktansı (L) = 10 μH
Zaman sabiti (τ) = 0,1 μs
Direnç (R) = ?

Öncelikle bobinin endüktansı Henry birimine dönüştürülür.

L = 10 μH
L = 10 × 10⁻⁶ H
L = 0,00001 H

Zaman sabiti saniye birimine dönüştürülür.

τ = 0,1 μs
τ = 0,1 × 10⁻⁶ s
τ = 0,0000001 s

Soruda direnç istendiğinden zaman sabiti formülünde R yalnız bırakılır.

τ = L / R
R = L / τ

Verilen değerler formülde yerine yazılır.

R = 0,00001 / 0,0000001
R = 100 Ω

En Kısa Çözüm (Pratik Yöntem): Endüktans ve zaman sabiti mikro birimleriyle verildiğinden birimler birbirini götürür. Sayısal değerleri doğrudan bölmek yeterlidir.

R = L / τ
R = 10 / 0,1
R = 100 Ω

Doğru cevap B seçeneğidir.

Açıklama: RL devrelerinde zaman sabiti, bobinin endüktansı ile doğru, direnç değeriyle ters orantılıdır. Bobinin endüktansı büyüdükçe akımın değişimi yavaşlar ve zaman sabiti artar. Direnç büyüdükçe zaman sabiti azalır. Bu soruda 10 μH değerindeki bobin için zaman sabitinin 0,1 μs olması istenmektedir. RL zaman sabiti formülü uygulandığında gerekli direnç değeri 100 Ω olarak bulunur.

13. Birbirlerine seri bağlı durumda olan 3 Ω, -j4 Ω ve j8 Ω’luk empedansların eşdeğer empedansı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 5∠-53°
B) 5∠-37°
C) 5∠37°
D) 5∠53°
E) 4∠-53°

Doğru Cevap: D) 5∠53°

Çözüm: Alternatif akım devrelerinde direnç, bobin ve kondansatörlerin elektrik akımına karşı gösterdikleri toplam zorluk empedans olarak adlandırılır. Empedans, gerçel ve sanal bileşenlerden oluşan karmaşık bir büyüklüktür.

Seri bağlı devre elemanlarının eşdeğer empedansı, empedansların doğrudan toplanmasıyla bulunur.

Seri empedans formülü: Zeş = Z1 + Z2 + Z3

Verilenler:

Birinci empedans (Z1) = 3 Ω
İkinci empedans (Z2) = -j4 Ω
Üçüncü empedans (Z3) = j8 Ω

Öncelikle seri bağlı empedanslar toplanır.

Zeş = 3 + (-j4) + j8
Zeş = 3 – j4 + j8
Zeş = 3 + j4 Ω

Eşdeğer empedansın dikdörtgensel gösterimi 3 + j4 Ω olarak bulunur.

Sorunun seçenekleri kutupsal biçimde verildiğinden empedansın büyüklüğü ve faz açısı hesaplanmalıdır.

Empedans büyüklüğü formülü: |Z| = √(R² + X²)

R = 3 Ω
X = 4 Ω

Formülde yerine yazalım.

|Z| = √(3² + 4²)
|Z| = √(9 + 16)
|Z| = √25
|Z| = 5 Ω

Şimdi faz açısı hesaplanır.

Faz açısı formülü: θ = arctan(X / R)

θ = arctan(4 / 3)
θ = arctan(1,3333)
θ ≈ 53°

Empedansın kutupsal gösterimi elde edilir.

Zeş = 5∠53° Ω

En Kısa Çözüm (Pratik Yöntem): Seri bağlı empedansları doğrudan topla. Gerçel ve sanal kısımları ayrı değerlendirerek 3-4-5 üçgeninden yararlan.

Zeş = 3 – j4 + j8
Zeş = 3 + j4
|Z| = √(3² + 4²)
|Z| = 5
θ = arctan(4 / 3)
θ ≈ 53°
Zeş = 5∠53° Ω

Doğru cevap D seçeneğidir.

Açıklama: Seri bağlı elektrik devrelerinde empedanslar cebirsel olarak toplanır. Pozitif sanal empedans endüktif, negatif sanal empedans ise kapasitif karakter gösterir. Bu soruda -j4 Ω ve j8 Ω bileşenlerinin toplamı j4 Ω olur. Gerçel kısım 3 Ω olduğundan eşdeğer empedans 3 + j4 Ω şeklindedir. Empedansın büyüklüğü 5 Ω, faz açısı ise yaklaşık 53° olduğundan kutupsal gösterimi 5∠53° Ω olarak bulunur.

14. Aralarında 90°’lik faz farkı bulunan 50 KHz frekanslı iki dalganın başlangıç noktaları arasında zaman alanında ne kadar uzaklık bulunmaktadır?

A) 2 μs
B) 4 μs
C) 5 μs
D) 10 μs
E) 20 μs

Doğru Cevap: C) 5 μs

Çözüm: Alternatif akım devrelerinde sinüzoidal dalgalar arasında faz farkı bulunabilir. Faz farkı, iki dalganın birbirlerine göre açısal olarak ne kadar kaydığını ifade eder.

Bir sinüzoidal dalganın tam periyodu 360°’ye karşılık gelir. Bu nedenle faz farkı ile zaman farkı arasında doğru orantı bulunmaktadır.

Faz farkından zaman farkı hesaplama formülü: Δt = (φ / 360) × T

Verilenler:

Frekans (f) = 50 KHz
Faz farkı (φ) = 90°
Periyot (T) = ?
Zaman farkı (Δt) = ?

Öncelikle frekans Hertz birimine dönüştürülür.

f = 50 KHz
f = 50 × 1000
f = 50000 Hz

Şimdi dalganın periyodu hesaplanır.

Periyot formülü: T = 1 / f

T = 1 / 50000
T = 0,00002 s
T = 20 μs

Dalganın bir tam periyodu 20 μs olarak bulunur.

Şimdi 90° faz farkının kaç mikrosaniyeye karşılık geldiği hesaplanır.

Δt = (φ / 360) × T
Δt = (90 / 360) × 20
Δt = 0,25 × 20
Δt = 5 μs

En Kısa Çözüm (Pratik Yöntem): 90° faz farkı, tam periyodun dörtte birine eşittir. Önce periyodu bul, ardından dörde böl.

T = 1 / 50000
T = 20 μs
Δt = T / 4
Δt = 20 / 4
Δt = 5 μs

Doğru cevap C seçeneğidir.

Açıklama: Sinüzoidal dalgalarda 360° faz açısı bir tam periyoda, 180° yarım periyoda, 90° ise çeyrek periyoda karşılık gelir. Frekansı 50 KHz olan bir dalganın periyodu 20 μs olduğundan 90° faz farkına karşılık gelen zaman uzaklığı 5 μs olur. Frekans arttıkça periyot azalır ve aynı faz açısına karşılık gelen zaman farkı küçülür.

15. Matematiksel ifadesi V(t) = 50cos(100πt – π/4) V olan bir AC gerilimden 90° daha ileride olan başka bir AC dalganın matematiksel ifadesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) V(t) = 50cos(100πt – π/4)
B) V(t) = 50cos(100πt – π/2)
C) V(t) = 50cos(100πt + π/2)
D) V(t) = 50cos(100πt + π/4)
E) V(t) = 140cos(100πt – π/2)

Doğru Cevap: D) V(t) = 50cos(100πt + π/4)

Çözüm: Alternatif akım devrelerinde gerilim ve akım dalgaları sinüs veya kosinüs fonksiyonlarıyla ifade edilir. Bu dalgaların birbirlerine göre ileri veya geri fazda olmaları, matematiksel ifadelerindeki faz açılarına bağlıdır.

Bir dalganın başka bir dalgadan ileri fazda olması, aynı frekansta diğer dalgaya göre daha erken maksimum değerine ulaşması anlamına gelir.

Sinüzoidal gerilimin genel matematiksel ifadesi:

V(t) = Vm × cos(ωt + φ)

Vm = Maksimum gerilim değeri
ω = Açısal frekans
φ = Faz açısı

Soruda verilen gerilim denklemi:

V(t) = 50cos(100πt – π/4) V

Bu ifadeden elde edilen değerler:

Maksimum gerilim (Vm) = 50 V
Açısal frekans (ω) = 100π rad/s
Başlangıç faz açısı (φ1) = -π/4

Soruda bu gerilim dalgasından 90° daha ileride olan başka bir dalganın matematiksel ifadesi istenmektedir.

Öncelikle 90° açı radyan birimine dönüştürülür.

180° = π radyan
90° = π/2 radyan

İleri fazda olan dalganın faz açısı, başlangıç faz açısına istenen faz farkı eklenerek hesaplanır.

Yeni faz açısı formülü: φ2 = φ1 + Δφ

Verilen değerler yerine yazılır.

φ2 = -π/4 + π/2
φ2 = -π/4 + 2π/4
φ2 = π/4

Yeni faz açısı +π/4 radyan olarak bulunur.

Maksimum gerilim ve açısal frekans değiştirilmeden yeni faz açısı gerilim denkleminde yerine yazılır.

V(t) = Vm × cos(ωt + φ2)
V(t) = 50cos(100πt + π/4) V

En Kısa Çözüm (Pratik Yöntem): İleri faz için mevcut faz açısına 90° yani π/2 eklenir.

φ1 = -π/4
Δφ = π/2
φ2 = -π/4 + π/2
φ2 = -π/4 + 2π/4
φ2 = π/4

V(t) = 50cos(100πt + π/4) V

Doğru cevap D seçeneğidir.

Açıklama: Alternatif akım dalgalarında faz açısı, dalganın zaman eksenindeki konumunu belirler. Kosinüs biçiminde yazılan bir dalganın faz açısının artırılması, dalganın zaman ekseninde sola kaymasına ve ileri fazda olmasına neden olur. Bu soruda başlangıç faz açısı -45° iken 90° ileri faz farkı eklendiğinde yeni faz açısı +45° olur. Radyan cinsinden bu değer +π/4’tür. Gerilimin maksimum değeri 50 V ve açısal frekansı 100π rad/s olarak kaldığından yeni dalganın matematiksel ifadesi V(t) = 50cos(100πt + π/4) V olur.

16. Tepe değeri 100 V olan AC bir kaynak birbirlerine paralel bağlı iki adet j2 Ω’luk empedanslara gerilim sağlıyorsa, oluşan anakol akımının tepe değeri aşağıdakilerden hangisidir?

A) 25 A
B) 50 A
C) 100 A
D) 200 A
E) 400 A

Doğru Cevap: C) 100 A

Çözüm: Alternatif akım devrelerinde empedans, elektrik akımına karşı gösterilen toplam zorluğu ifade eder. Soruda tepe gerilimi 100 V olan alternatif akım kaynağına paralel bağlı iki adet j2 Ω empedans bulunmaktadır. Anakol akımının tepe değerini bulmak için öncelikle paralel empedansların eşdeğer değeri hesaplanmalıdır.

Paralel bağlı iki empedansın eşdeğer empedans formülü:

Zeş = (Z1 × Z2) / (Z1 + Z2)

Verilenler:

Kaynak tepe gerilimi (Vm) = 100 V
Birinci empedans (Z1) = j2 Ω
İkinci empedans (Z2) = j2 Ω

Empedanslar birbirine paralel bağlı olduğundan eşdeğer empedans hesaplanır.

Zeş = (j2 × j2) / (j2 + j2)
Zeş = (-4) / j4
Zeş = j1 Ω

Paralel empedansların eşdeğeri j1 Ω olarak bulunur.

Şimdi AC devrelerinde Ohm Kanunu uygulanır.

Akım formülü: I = V / Z

Anakol akımının fazörü hesaplanır.

Im = 100 / j1
Im = -j100 A

Akımın fazörü -j100 A olduğundan büyüklüğü 100 A olur.

|Im| = 100 A

En Kısa Çözüm (Pratik Yöntem): İki eşit empedans paralel bağlıysa eşdeğerleri tek bir empedansın yarısıdır. Ardından gerilim empedansın büyüklüğüne bölünür.

Zeş = j2 / 2
Zeş = j1 Ω
Im = 100 / |j1|
Im = 100 / 1
Im = 100 A

Doğru cevap C seçeneğidir.

Açıklama: Paralel bağlı empedansların uçlarındaki gerilimler eşittir. İki adet j2 Ω empedans paralel bağlandığında eşdeğer empedans j1 Ω olur. Kaynağın tepe gerilimi 100 V olduğundan anakol akımının tepe değeri 100 A olarak hesaplanır. Empedansın pozitif sanal değerli olması devrenin endüktif karakter gösterdiğini belirtir. Bu nedenle akım gerilimin 90° gerisindedir.

17. Bir elektriksel yükün uçları arasındaki gerilim ve yük üzerinden akan akım fazör olarak verilmiştir. Yük empedansının değeri aşağıdakilerden hangisidir?

A) 20∠45°
B) 20 + j20
C) 20 – j20
D) 20∠135°
E) 20∠-45°

Doğru Cevap: Gerilim ve akımın fazör değerleri olmadan kesin olarak belirlenemez.

Çözüm: Alternatif akım devrelerinde empedans, gerilim fazörünün akım fazörüne bölünmesiyle hesaplanır. Empedansın büyüklüğü ve faz açısı, gerilim ile akımın büyüklüklerine ve faz açılarına bağlıdır.

Empedans formülü: Z = V / I

Gerilim ve akım kutupsal biçimde verilirse:

V = Vm∠φV
I = Im∠φI

Empedansın büyüklüğü, gerilim büyüklüğünün akım büyüklüğüne bölünmesiyle hesaplanır.

|Z| = Vm / Im

Empedansın faz açısı ise gerilimin faz açısından akımın faz açısının çıkarılmasıyla bulunur.

φZ = φV – φI

Böylece empedansın kutupsal gösterimi elde edilir.

Z = (Vm / Im)∠(φV – φI)

Örneğin E seçeneğindeki empedansın elde edilmesi için gerilim ve akım büyüklüklerinin oranı 20, faz açıları arasındaki fark ise -45° olmalıdır.

|Z| = 20 Ω
φZ = -45°
Z = 20∠-45° Ω

Ancak soru metninde gerilim ve akımın sayısal ifadeleri bulunmadığından bu koşulların sağlanıp sağlanmadığı belirlenememektedir.

En Kısa Çözüm (Pratik Yöntem): Empedans bulunurken gerilim akıma bölünür. Kutupsal gösterimde büyüklükler bölünür, faz açıları çıkarılır.

Z = V / I
|Z| = |V| / |I|
φZ = φV – φI

Açıklama: AC devrelerinde empedansın kutupsal gösterimi, büyüklük ve faz açısını birlikte ifade eder. Pozitif faz açısı endüktif, negatif faz açısı ise kapasitif karakteri gösterir. Gerilim ve akım fazörlerinin büyüklükleri ile açıları bilindiğinde yükün empedansı doğrudan hesaplanabilir.

18. Devrede frekansları farklı kaynakların kullanılması durumunda aşağıdakilerden hangi yöntem kullanılarak herhangi bir analiz gerçekleştirilebilir?

A) Düğüm gerilimleri yöntemi
B) Süperpozisyon
C) Göz akımları yöntemi
D) Thevenin Teoremi
E) Kaynak dönüşümü yöntemi

Doğru Cevap: B) Süperpozisyon

Çözüm: Elektrik devrelerinde birden fazla bağımsız gerilim veya akım kaynağı bulunabilir. Bu kaynakların frekansları birbirinden farklı olduğunda devrenin analizi için her kaynağın etkisinin ayrı ayrı incelenmesi gerekir.

Süperpozisyon teoremi, doğrusal elektrik devrelerinde her bağımsız kaynağın oluşturduğu akım veya gerilim etkisinin ayrı ayrı hesaplanmasını sağlar.

Farklı frekanslardaki kaynakların etkileri tek bir fazör hesabında doğrudan birleştirilemez. Bunun nedeni bobin ve kondansatör empedanslarının frekansa bağlı olmasıdır.

Bobin empedansı formülü: ZL = jωL

Kondansatör empedansı formülü: ZC = 1 / (jωC)

Burada:

ω = Açısal frekans (rad/s)
L = Bobin endüktansı (H)
C = Kondansatör kapasitesi (F)

Kaynakların frekansları farklı olduğunda açısal frekans değerleri de farklıdır. Bu nedenle bobin ve kondansatör empedansları her kaynak için yeniden hesaplanır.

Örneğin bir devrede iki farklı frekanslı bağımsız gerilim kaynağı bulunsun.

V1(t) = 10sin(100t) V
V2(t) = 20sin(200t) V

Birinci kaynağın açısal frekansı:

ω1 = 100 rad/s

İkinci kaynağın açısal frekansı:

ω2 = 200 rad/s

Süperpozisyon yönteminde önce birinci kaynağın etkisi hesaplanır. Bu sırada ikinci bağımsız ideal gerilim kaynağı kısa devre yapılır.

Daha sonra ikinci kaynağın etkisi hesaplanır. Bu kez birinci bağımsız ideal gerilim kaynağı kısa devre yapılır.

Her iki kaynağın meydana getirdiği akım veya gerilim değerleri kendi frekanslarında hesaplanır.

Son aşamada elde edilen sonuçlar zaman bölgesine dönüştürülerek toplanır.

Toplam akım formülü: i(t) = i1(t) + i2(t)

Toplam gerilim formülü: v(t) = v1(t) + v2(t)

En Kısa Çözüm (Pratik Yöntem): Farklı frekanslara sahip bağımsız kaynakların etkileri ayrı ayrı hesaplanıp zaman bölgesinde toplanır. Bu işlem süperpozisyon teoremiyle yapılır.

i(t) = i1(t) + i2(t)

Doğru cevap B seçeneğidir.

Açıklama: Süperpozisyon teoremi, doğrusal devrelerde birden fazla bağımsız kaynağın oluşturduğu akım ve gerilimlerin hesaplanmasında kullanılır. Özellikle farklı frekanslara sahip AC kaynakları bulunan devrelerde her kaynağın frekansına uygun empedans değerleri hesaplanır. Kaynakların oluşturduğu etkiler ayrı ayrı bulunduktan sonra zaman bölgesinde toplanarak toplam akım veya gerilim belirlenir. Süperpozisyon yöntemi akım ve gerilim değerlerine uygulanır; elektriksel güç değerlerine doğrudan uygulanmaz.

19. Bir devrede yük empedansı (10 + j10) Ω ise güç çarpanı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 0,7 geri
B) 0,7 ileri
C) 1
D) 0
E) -1

Doğru Cevap: A) 0,7 geri

Çözüm: Alternatif akım devrelerinde güç çarpanı, aktif gücün görünür güce oranını ifade eder. Güç çarpanı, gerilim ile akım arasındaki faz açısının kosinüsüne eşittir.

Soruda yük empedansı 10 + j10 Ω olarak verilmiştir. Güç çarpanını hesaplamak için öncelikle empedansın faz açısı bulunmalıdır.

Verilenler:

Yük empedansı (Z) = 10 + j10 Ω
Direnç (R) = 10 Ω
Reaktans (X) = +10 Ω

Empedansın gerçel kısmı direnci, sanal kısmı ise reaktansı ifade eder. Sanal kısmın pozitif olması, yükün endüktif özellik gösterdiğini belirtir.

Öncelikle empedansın faz açısı hesaplanır.

Faz açısı formülü: φ = arctan(X / R)

Verilen değerler formülde yerine yazılır.

φ = arctan(10 / 10)
φ = arctan(1)
φ = 45°

Faz açısı 45° olarak bulunur.

Şimdi güç çarpanı hesaplanır.

Güç çarpanı formülü: cosφ = R / |Z|

Öncelikle empedansın büyüklüğü hesaplanır.

Z= √(R² + X²)
Z= √(100 + 100)
Z= √200
Z≈ 14,14 Ω

Güç çarpanı formülü uygulanır.

cosφ = 10 / 14,14
cosφ ≈ 0,707
cosφ ≈ 0,7

Yükün reaktansı pozitif olduğundan devre endüktiftir. Endüktif devrelerde akım, gerilimin gerisinde kaldığı için güç çarpanı geri olarak ifade edilir.

Sonuç: Güç çarpanı = 0,7 geri

En Kısa Çözüm (Pratik Yöntem): Empedansın gerçel ve sanal kısımları eşitse faz açısı 45° olur. Sanal kısım pozitif olduğundan yük endüktiftir.

Z = 10 + j10 Ω
φ = arctan(10 / 10)
φ = 45°
cosφ = cos45°
cosφ ≈ 0,707

Güç çarpanı = 0,7 geri

Doğru cevap A seçeneğidir.

Açıklama: AC devrelerinde güç çarpanı, gerilim ile akım arasındaki faz farkına bağlıdır. Saf dirençli devrelerde güç çarpanı 1 olurken endüktif ve kapasitif devrelerde bu değer azalabilir. Endüktif yüklerde akım gerilimin gerisinde kaldığından güç çarpanı geri, kapasitif yüklerde ise akım gerilimin ilerisinde olduğundan ileri olarak ifade edilir. Bu soruda empedansın sanal kısmı +j10 Ω olduğundan yük endüktif karakterdedir. Faz açısı 45° ve güç çarpanı yaklaşık 0,7 geri olarak bulunur.

20. Görünür güç hangi birimle ölçülür?

A) VAR
B) W
C) VA
D) J
E) Birimsiz

Doğru Cevap: C) VA

Çözüm: Alternatif akım devrelerinde elektriksel güç; aktif güç, reaktif güç ve görünür güç olmak üzere üç temel büyüklükle ifade edilir. Bu büyüklüklerin her birinin farklı birimi bulunmaktadır.

Görünür güç, bir AC devresindeki etkin gerilim ile etkin akımın çarpımına eşittir. Görünür gücün birimi Volt-Amper (VA) olarak kullanılır.

Görünür güç formülü: |S| = V × I

Verilen formülde:

|S| = Görünür güç (VA)
V = Etkin gerilim (V)
I = Etkin akım (A)

Örneğin bir elektrik devresinde etkin gerilim 220 V ve etkin akım 5 A olsun.

Görünür güç hesaplanır.

S= V × I
S= 1100 VA

Bu devrenin görünür gücü 1100 VA olarak bulunur.

Görünür güç, aktif güç ve reaktif güç arasındaki bağıntıyla da hesaplanabilir.

Görünür güç formülü: |S| = √(P² + Q²)

P = Aktif güç (W)
Q = Reaktif güç (VAR)

Elektriksel güç birimleri:

Aktif güç = Watt (W)
Reaktif güç = Volt-Amper Reaktif (VAR)
Görünür güç = Volt-Amper (VA)

En Kısa Çözüm (Pratik Yöntem): Elektriksel güç birimlerini bilmek yeterlidir.

Aktif güç = W
Reaktif güç = VAR
Görünür güç = VA

Doğru cevap C seçeneğidir.

Açıklama: Alternatif akım devrelerinde görünür güç, etkin gerilim ile etkin akımın çarpımından elde edilir ve Volt-Amper (VA) birimiyle ifade edilir. Aktif güç, elektrik enerjisinin işe veya ısıya dönüşen bölümüdür ve Watt (W) birimiyle ölçülür. Reaktif güç ise bobin ve kondansatör gibi devre elemanlarının elektrik ve manyetik alanlarında gerçekleşen enerji alışverişiyle ilişkilidir ve VAR birimiyle ifade edilir. Görünür güç, aktif ve reaktif güç bileşenlerinin oluşturduğu toplam güç büyüklüğünü temsil eder.

REKLAM ALANI
Bir Yorum Yazın

Ziyaretçi Yorumları - 0 Yorum

Henüz yorum yapılmamış.