Kazazedenin solunum yapıp yapmadığı “bak-dinle-hisset” yöntemiyle 5 saniye süre ile kontrol ediliyor. Aşağıdakilerden hangisi bu yönteme ait olarak ilk yardımcının yaptığı bir uygulama değildir?

Kazazedenin solunum yapıp yapmadığı “bak-dinle-hisset” yöntemiyle 5 saniye süre ile kontrol ediliyor. Aşağıdakilerden hangisi bu yönteme ait olarak ilk yardımcının yaptığı bir uygulama değildir?

A) Eli ile göğüs kafesi merkezine bası uygulaması
B) Göğüs kafesinin solunum hareketlerini gözlemesi
C) Eli ile göğüs kafesi hareketlerini hissetmeye çalışması
D) Yüzünü kazazedenin ağzına yaklaştırarak soluğu yanağında hissetmeye çalışması

“Bak-dinle-hisset” yöntemi, kazazedenin solunum yapıp yapmadığını kısa sürede değerlendirmek için kullanılan temel ilk yardım uygulamalarından biridir. Bu yöntemde ilk yardımcı, göğüs kafesinin solunumla yükselip alçalmasını gözler, kazazedenin ağzına ve burnuna yaklaşarak solunum sesini dinler, yanağında hava akımını hissetmeye çalışır ve bazı uygulama anlatımlarında göğüs hareketini eliyle hafifçe hisseder. MEB’in temel yaşam desteği açıklamasında bu yöntemde göğüs kafesinin solunum hareketlerine bakıldığı, kulağın hastanın ağzına yaklaştırılarak solunumun dinlendiği ve diğer elin göğüs üzerine hafifçe yerleştirilerek göğüs hareketlerinin hissedildiği belirtilir.

Bu soruda B, C ve D seçenekleri solunumun değerlendirilmesiyle ilgilidir; ancak göğüs kafesi merkezine elle bası uygulamak solunumu kontrol etme değil, solunum yoksa temel yaşam desteği aşamasında yapılan göğüs basısı/kalp masajı uygulamasıyla ilişkilidir ve bu soruya doğru cevap; A) Eli ile göğüs kafesi merkezine bası uygulaması seçeneğidir.

Göğüs kafesi merkezine bası uygulamak bak-dinle-hisset yöntemine ait değildir

Eli ile göğüs kafesi merkezine bası uygulaması, “bak-dinle-hisset” yönteminin bir parçası değildir. Bak-dinle-hisset yöntemi, kazazedenin solunum yapıp yapmadığını anlamak için kullanılan değerlendirme basamağıdır. Bu yöntemde amaç kazazedeye bası yapmak değil, nefes alıp almadığını gözlemlemek, dinlemek ve hissetmektir. Göğüs kafesi merkezine bası uygulamak ise solunum kontrolünden sonraki aşamalarda, solunumun olmadığı ve temel yaşam desteğinin gerektiği durumlarda gündeme gelir.

Bu ayrım sorunun çözümünde çok önemlidir. Çünkü seçeneklerdeki B, C ve D uygulamaları solunumu değerlendirme mantığına uyar. İlk yardımcı göğüs kafesinin hareketlerine bakabilir, elini göğüs üzerine hafifçe koyarak hareketi hissedebilir ve yüzünü kazazedenin ağzına yaklaştırarak soluğu yanağında hissetmeye çalışabilir. Ancak göğüs kafesi merkezine bası uygulamak artık pasif bir değerlendirme değil, aktif bir müdahaledir.

MEB temel yaşam desteği basamaklarında bak-dinle-hisset yöntemiyle solunum kontrolünden sonra, hasta veya yaralının solunumu yoksa sonraki işlemlere geçildiği belirtilir. Yani göğüs basısı solunum değerlendirmesinin kendisi değil, solunumun bulunmaması durumunda düşünülen temel yaşam desteği uygulamasıyla ilişkilidir. Bu nedenle A seçeneği, yönteme ait olmayan uygulamadır.

Göğüs kafesinin solunum hareketlerini gözlemek yöntemin “bak” basamağıdır

B seçeneğinde yer alan göğüs kafesinin solunum hareketlerini gözleme uygulaması, bak-dinle-hisset yönteminin temel parçalarından biridir. “Bak” basamağında ilk yardımcı, kazazedenin göğüs kafesinin nefes alıp verirken yükselip alçalıp alçalmadığını izler. Normal solunumda göğüs kafesinde düzenli bir hareket beklenir. Bu hareket yoksa, çok zayıfsa veya düzensizse solunum açısından ciddi bir sorun düşünülebilir.

Göğüs kafesinin solunum hareketlerine bakmak, hızlı ve önemli bir değerlendirme sağlar. Kazazede konuşamıyor, bilinci kapalı ya da tepkisiz olabilir. Böyle bir durumda ilk yardımcı yalnızca sözlü cevap beklemez; göğüs hareketlerine dikkat eder. Solunum varsa göğüs kafesinde belli bir ritimle hareket görülür. Solunum yoksa ya da yetersizse bu hareket görülmeyebilir.

Bu nedenle B seçeneği yanlış uygulama değildir. Tam tersine bak-dinle-hisset yönteminin “bak” kısmını anlatır. MEB’in temel yaşam desteği açıklamasında da hasta veya yaralının solunum yapıp yapmadığı kontrol edilirken göğüs kafesinin solunum hareketlerine bakıldığı ifade edilir.

Eli göğüs üzerine hafifçe koyarak hareketleri hissetmek yönteme uygun bir değerlendirmedir

C seçeneğinde yer alan “Eli ile göğüs kafesi hareketlerini hissetmeye çalışması” ifadesi de bak-dinle-hisset yöntemiyle uyumludur. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, el ile göğüs kafesine bası yapılması değil; göğüs hareketlerinin hafifçe hissedilmeye çalışılmasıdır. Bu iki işlem birbirinden farklıdır. Hafifçe hissetmek değerlendirme, göğüs kafesi merkezine bası yapmak ise müdahale anlamı taşır.

Solunum hareketleri bazen gözle çok belirgin olmayabilir. Özellikle solunum zayıfsa, ortam karanlıksa, kazazedenin kıyafeti kalınsa veya ilk yardımcı kısa sürede değerlendirme yapıyorsa göğüs hareketlerini elle hafifçe hissetmek yardımcı olabilir. Bu uygulamada amaç göğse kuvvet uygulamak değil, nefesle oluşan yükselme ve alçalma hareketini algılamaktır.

MEB’in temel yaşam desteği içeriğinde, solunum dinlenirken diğer elin göğüs üzerine hafifçe yerleştirilerek göğüs hareketlerinin hissedildiği belirtilir. Bu nedenle C seçeneği bak-dinle-hisset yöntemine ait bir uygulamadır ve doğru olmayan seçenek değildir.

Yüzü kazazedenin ağzına yaklaştırmak “dinle” ve “hisset” basamaklarıyla ilgilidir

D seçeneğinde yer alan yüzünü kazazedenin ağzına yaklaştırarak soluğu yanağında hissetmeye çalışma uygulaması, bak-dinle-hisset yönteminin en bilinen bölümlerindendir. İlk yardımcı, başını kazazedenin göğsüne bakacak biçimde çevirir ve yüzünü kazazedenin ağzına yaklaştırır. Bu sırada hem solunum sesini duymaya çalışır hem de verilen havayı yanağında hissetmeye çalışır.

Bu uygulama iki yönlü değerlendirme sağlar. Kulak, solunum sesini dinler; yanak ise hava akımını hissetmeye çalışır. Aynı anda gözler göğüs kafesine yöneltilerek göğüs hareketi de izlenebilir. Böylece bakma, dinleme ve hissetme aynı kısa değerlendirme içinde birlikte yapılmış olur.

D seçeneği bu nedenle yöntemin doğrudan parçasıdır. Soluğu yanağında hissetmeye çalışma, solunumun varlığını anlamaya yönelik klasik bir ilk yardım değerlendirmesidir. Sağlık Bakanlığı temel ilk yardım dokümanında da ilk yardımcının yüzünü hasta veya yaralının ağzına yaklaştırarak bak-dinle-hisset yöntemiyle solunumu değerlendirdiği, göğüs kafesinin hareketine bakıldığı, solunumun dinlendiği ve hastanın soluğunun yanağında hissedilmeye çalışıldığı belirtilir.

Bak-dinle-hisset yöntemi solunumu anlamaya yönelik bir kontrol basamağıdır

Bak-dinle-hisset yöntemi, ilk değerlendirme sırasında kazazedenin solunumunun olup olmadığını anlamaya yarar. Bu yöntem, yaralıya gereksiz müdahale etmek için değil; yaşamsal bulgulardan biri olan solunumun varlığını hızlı şekilde kontrol etmek için kullanılır. Kazazedenin nefes alıp almadığı doğru değerlendirilmeden sonraki basamaklara geçilmesi sakıncalı olabilir.

Solunum değerlendirmesinin yapılabilmesi için hava yolunun açık olması gerekir. Bu nedenle bilinci kapalı bir kazazedede baş-çene pozisyonu verilerek hava yolu açıklığı sağlanır, ardından solunum bak-dinle-hisset yöntemiyle kontrol edilir. MEB temel yaşam desteği açıklamasında da hava yolunu açmak için baş geri-çene yukarı pozisyonu verildikten sonra solunumun bak-dinle-hisset yöntemiyle kontrol edildiği belirtilir.

Bu yöntemin özü gözlem ve algılamadır. Göğse kuvvet uygulamak, kalp masajı yapmak veya göğüs kafesi merkezine bası uygulamak bu aşamanın içinde yer almaz. İşte bu nedenle A seçeneği yönteme ait değildir.

Göğüs basısı solunum kontrolünden sonraki farklı bir uygulamadır

Göğüs basısı, solunum değerlendirmesinden farklı bir basamaktır. Temel yaşam desteğinde solunum yoksa ve dolaşım belirtileri de yoksa göğüs basısına başlanır. Göğüs basısı sırasında amaç, kalbin pompalama işlevini dışarıdan basılarla desteklemek ve kan dolaşımını sürdürmeye çalışmaktır. Bu uygulama, göğüs kafesinin merkezine belirli ritim ve derinlikte bası yapılmasını içerir.

Bak-dinle-hissette ise amaç göğse basmak değildir. İlk yardımcı yalnızca solunumun olup olmadığını anlamaya çalışır. Solunum yoksa sonraki aşamalarda temel yaşam desteği başlar. Türk Kızılay eğitici rehberinde de solunumun bak-dinle-hisset yöntemiyle kontrol edildiği, solunum yoksa 30 göğüs basısı ve 2 suni solunumla devam edildiği belirtilir.

Bu ayrım sınav sorusu için belirleyicidir. A seçeneği, solunumu değerlendirme yöntemi içinde değil, solunum yokluğunda yapılan kalp masajı/göğüs basısı uygulaması içinde düşünülmelidir. Bu yüzden doğru cevap A seçeneğidir.

Seçenekler solunum değerlendirmesi ve müdahale farkına göre ayrılır

Seçenekler dikkatle incelendiğinde B, C ve D’nin tamamı solunum değerlendirmesiyle ilgilidir. B seçeneğinde göğüs kafesinin hareketine bakılır. C seçeneğinde göğüs hareketleri hafifçe hissedilmeye çalışılır. D seçeneğinde ağızdan çıkan soluk yanağa temas eden hava akımıyla hissedilmeye çalışılır. Bu üçü, bak-dinle-hisset mantığına uygundur.

A seçeneği ise farklıdır. “Eli ile göğüs kafesi merkezine bası uygulaması” ifadesi solunumu anlamaya yönelik bir gözlem değildir. Bu ifade göğüs basısı yani kalp masajı uygulamasını çağrıştırır. Göğüs basısı yapılabilmesi için önce kazazedenin solunum ve dolaşım açısından değerlendirilmesi gerekir. Dolayısıyla A seçeneği, yönteme ait olmayan uygulamadır.

Bu soru, ilk yardımcının “kontrol” ile “müdahale” arasındaki farkı bilmesini ölçer. Bak-dinle-hisset bir kontrol yöntemidir. Göğüs kafesi merkezine bası ise müdahaledir. Bu nedenle doğru cevap A seçeneğidir.